襤stanbul

Istanbul Sohbet Istanbul Chat Istanbul Sohbet Odalar覺襤stanbul, T羹rkiye'nin en kalabal覺k ve ekonomik a癟覺dan en 繹nemli ehri.[2] D羹nyan覺n 34. b羹y羹k ekonomiye sahip ehri, belediye s覺n覺rlar覺 g繹z 繹n羹ne al覺narak yap覺lan s覺ralamaya g繹re Avrupa'n覺n en y羹ksek n羹fusa sahip ehridir.[3][4]

襤stanbul T羹rkiye'nin kuzeybat覺s覺nda, Marmara k覺y覺s覺 ve Boazi癟i boyunca, Hali癟'i de 癟evreleyecek ekilde kurulmutur.[5] 襤stanbul k覺talararas覺 bir ehir olup, Avrupa'daki b繹l羹m羹ne Avrupa Yakas覺 veya Rumeli Yakas覺, Asya'daki b繹l羹m羹ne ise Anadolu Yakas覺 denir. Tarihte ilk olarak 羹癟 taraf覺 Marmara Denizi, Boazi癟i ve Hali癟'in sard覺覺 bir yar覺m ada 羹zerinde kurulan 襤stanbul'un bat覺daki s覺n覺r覺n覺 襤stanbul Surlar覺 oluturmaktayd覺. Gelime ve b羹y羹me s羹recinde surlar覺n her seferinde daha bat覺ya ilerletilerek ina edilmesiyle 4 defa geniletilen ehrin [6] 39 il癟esi vard覺r.[7] S覺n覺rlar覺 i癟erisinde ise b羹y羹kehir belediyesi ile birlikte toplam 40 belediye bulunmaktad覺r.

D羹nyan覺n en eski ehirlerinden biri olan 襤stanbul, M.S. 330 - 395 y覺llar覺 aras覺nda Roma 襤mparatorluu, 395 - 1204 ile 1261 - 1453 y覺llar覺 aras覺nda Dou Roma 襤mparatorluu, 1204 - 1261 aras覺nda Latin 襤mparatorluu ve son olarak 1453 - 1922 y覺llar覺 aras覺nda Osmanl覺 襤mparatorluu'na bakentlik yapt覺.[8] Ayr覺ca, hilafetin Osmanl覺 Devleti'ne ge癟tii 1517'den, kald覺r覺ld覺覺 1924'e kadar, 襤stanbul 襤slamiyet'in de merkezi oldu.[9]

Etimoloji 襤stanbul'a 癟alar boyunca deiik adlar verilmitir. Bu kent adlar覺, kent tarihinin farkl覺 d繹nemleriyle ile ilikilidir. Bu adlar tarihsel s覺rayla, Byzantion, Augusta Antonina, Nova Roma, Konstantinopolis, Konstantiniyye ve bug羹nk羹 襤stanbul adlar覺d覺r.

Byzantion Byzantion (Yunanca: 庤峎彖庣怷彖, Latince: Byzantium), 襤stanbulun bilinen ilk ad覺d覺r. M.. 667'de Antik Yunanistan'daki Megara kent devleti'nden gelen Dorlu Yunanl覺 yerleimciler bug羹nk羹 襤stanbul 羹zerinde bir koloni kurdu ve yeni koloniye krallar覺 Byzas veya Byzantas覺n (Yunanca: 庤帢 veya 庤帢彖帢) erefine Byzantion ad覺n覺 verdiler.[10][11]

Byzantium, orijinal ad覺 Byzantion olan antik kentin ad覺n覺n M.S. 1. y羹zy覺lda, kenti Romal覺lar ele ge癟irince, onlar taraf覺ndan Latinceletirilmi halidir.

Augusta Antonina Augusta Antonina, 襤stanbul'un 3. y羹zy覺l覺n ba覺nda Roma 襤mparatoru Septimius Severus taraf覺ndan olu Antonius'un (sonraki Roma 襤mparatoru Caracalla) erefine koyduu kentin k覺sa s羹reli ad覺d覺r.[12]

Nova Roma M.S. 330 y覺l覺nda Roma 襤mparatoru I. Konstantin taraf覺ndan kent Roma 襤mparatorluu'nun bakenti ilan edilince, kente Latince "Yeni Roma" anlam覺na gelen Nova Roma (Yunanca: 峟帢 峞弮庢, Nea Roma) ad覺n覺 koydu ve bu ad覺 tevik etmeye 癟al覺t覺ysada bu ad hi癟 benimsenmedi.[13]

Konstantinopolis Ancak M.S. 337 y覺l覺nda 襤mparator I. Konstantin'in 繹l羹m羹yle kentin ad覺, onun erefine "Konstantinin kenti" anlam覺na gelen Konstantinopolis'e (Yunanca: 彖帢彖庣彖怷怷弇庣, Knstantino繳polis, Latinceletirilmi:Constantinopolis) 癟evrildi. Konstantinopolis, Dou Roma (Bizans) 襤mparatorluu boyunca kentin resmi ad覺 olarak kald覺. Ama Konstantinopolis, kentin yerlileri taraf覺ndan sadece Yunanca "kent" anlam覺na gelen (弇庣彖, Polis) olarak an覺l覺rd覺.[14]

1453 y覺l覺nda Osmanl覺 Padiah覺 Fatih Sultan Mehmed 繹nderliinde Osmanl覺 襤mparatorluu taraf覺ndan fethinden sonra bile, Konstantinopolis, Bat覺'da kullan覺lan en yayg覺n ad olarak kald覺. 29 Ekim 1923 y覺l覺nda T羹rkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra bile, Cumhuriyetin neredeyse ilk 7 y覺l覺 boyunca Konstantinopolis ad覺 Bat覺l覺lar taraf覺ndan kullan覺lmaya devam edilidi.

Konstantiniyye Kostantiniyye (Arap癟a: 塈堻媟媟堜, al-Qus廜苔n廜虹niyah, Osmanl覺 T羹rk癟esi: 堻媟媟, Kostantiniyye), Konstantinopolis'in Arap癟a eklidir ve kentin 襤slam d羹nyas覺nda bilinir hale gelen ve en 癟ok kullan覺lan ad覺 oldu. Yunanca'da "Konstantinin kenti" anlam覺na gelen Konstantinopolis'in aksine, Kostantiniyye Arap癟a'da "Konstantinin yeri" anlam覺na geliyor.

1453 y覺l覺nda fetihten sonra, kent Osmanl覺 襤mparatorluu'nun d繹rd羹nc羹 bakenti ilan edilidi ve Kostantiniyye Osmanl覺 devleti taraf覺ndan kentin resmi ad覺 olarak kullan覺ld覺 ve 1923 y覺l覺nda Osmanl覺 襤mparatorluunun 癟繹k羹羹ne kadar, 癟ou zaman bu ad kullan覺mda kald覺. rnein Osmanl覺 devleti ve mahkemeleri, Kostantiniyye'de yay覺mlanan resmi belgelerin kayna覺n覺 belirtmek i癟in, "be-Makam-覺 Dar羹's-Saltanat-覺 Kostantiniyyet羹'l-Mahrus璽t羹'l-Mahmiyye" gibi bal覺klar kullan覺l覺rd覺.[15]

Ancak, baz覺 d繹nemlerde Osmanl覺 yetkilileri kent i癟in dier adlardan yanayd覺. Hem kent i癟in hem de Osmanl覺 h羹k羹meti'ni tan覺mlamak ve diplomatik yaz覺malar i癟in 繹zellikle bu y羹celtici adlar e anlaml覺 kullan覺l覺rd覺 ve tevik edilirdi:

Dersaadet (Arap癟a: 堹堭 堻媢塈堹堛, "Mutluluk Kap覺s覺")
Der璽liye (Arap癟a: 堹堭 媢塈, "Y羹ce Kap覺")
B璽b-覺 li (Arap癟a: 堥塈堥 媢塈, "Y羹ce Kap覺")
P璽yitaht (Fars癟a: 椈塈堛堮堛, "Taht覺n Aya覺" veya "Bakent")
Asitane (Fars癟a: 堞堻堛塈, "Devletin Eii").
襤stanbul [deitir]Etimolojik olarak, 襤stanbul ad覺n覺n k繹keni (T羹rk癟e telaffuz: [istanbu伎], ve halk aras覺nda bazen [伔stambu伎]) Orta癟a (Bizans) Yunancas覺nda "kent'e" veya "kent'de" anlam覺na gelen (Yunanca telaffuz:[庰廒區 廔棒 弇庣彖], [is tin polin]) kelimelerinin T羹rk癟eletirilmesiyle olumutur.[16]

襤stanbul ad覺, 10. y羹zy覺ldan beri (farkl覺 ekillerde) Arap kaynaklar覺nda ve 11. y羹zy覺ldan beri T羹rk kaynaklar覺nda ge癟mektedir. Ayr覺ca 襤stanbul ad覺, 1453 fethinden 繹nce bile T羹rk癟ede 繹zellikle T羹rk halk覺 aras覺nda kent i癟in kullan覺l覺rd覺.[17]

Osmanl覺 襤mpartorluu'nda ilk d繹nem belgelerinde[18] 襤stanbul ad覺 Osmanl覺 T羹rk癟esi'nde, ( 塈堻堛塈, a-sitan veya i-stan), olarak ge癟ti ve Arap癟a'da i-stan "g羹zellikler diyar覺" anlam覺na gelir. Son d繹nem belgelerinde[19] ise ( 塈堻堛塈堥, a-stan-bol veya i-stan-bul) olarak ge癟ti.

襤stanbul, Osmanl覺 d繹neminde resmi ad olmasa da, resmi belgelere girdi ve s覺k癟a kullan覺ld覺. Ayr覺ca Osmanl覺 Ordusunda 襤stanbul'un merkez ordu komutan覺 i癟in resmen 襤stanbul aas覺 ve 襤stanbul'un en y羹ksek sivil hakimi i癟in resmen 襤stanbul efendisi s覺fatlar覺 kullan覺l覺rd覺. Bu s覺fat daha sonra prestijli bir hal al覺p gayriresmi olarak k羹lt羹rl羹 ve g繹rg羹l羹 襤stanbullular i癟in kullan覺lmaya baland覺.[20]

29 Ekim 1923 y覺l覺nda T羹rkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra bile, Cumhuriyetin neredeyse ilk 7 y覺l覺 boyunca Konstantiniyye ve yurtd覺覺nda Bat覺l覺lar taraf覺ndan Konstantinopolis adlar覺 kullan覺lmaya devam edilidi.

Ancak, 28 Mart 1930 y覺l覺nda T羹rk Posta Hizmet Kanunu ile kentin ad覺 resmen deitirilerek 襤stanbul ad覺n覺 alm覺t覺r. Konstantinopolis (ve Konstantiniyye) ad覺 ise tamamen y羹r羹rl羹kten kald覺r覺lm覺t覺r. Ayr覺ca T羹rk makamlar覺 yabanc覺lardan kendi dillerinde kentin tek ad覺 olarak resmen 襤stanbul ad覺n覺 kullan覺lmas覺n覺 talep etmitir ve uygulamaya koymutur. Cumhuriyet d繹nemiyle birlikte 襤stanbul kentin resmi ve uluslararas覺 ad覺 ilan edildikten sonra "Konstantinopolis" ad覺n覺n mektuplarda veya dier yaz覺malarda ve uluslararas覺 alanlarda kullan覺lmas覺 yasakland覺. rnein yurtd覺覺ndan 襤stanbul'a g繹nderilen mektuplarda adres olarak "Konstantinopolis" (yan覺nda 襤stanbul yazsa bile) yaz覺ld覺ysa bu mektuplar geri g繹nderilmeye baland覺.[21][22]

Tarih Ana madde: 襤stanbul'un tarihi
Genel tarih [deitir]襤stanbul'daki Tarihi Yerler*
UNESCO D羹nya Miras Listesi

lke T羹rkiye
T羹r K羹lt羹rel
Kriter i, ii, iii, iv
Referans 356
B繹lge** Avrupa ve Asya
Tescil bilgisi
Tescil 1985 (9. Oturum)
* D羹nya Miras覺 resmi listesi.
** UNESCO resmi s覺n覺fland覺rmas覺.

襤stanbul, yerleim tarihi 300 bin, kentsel tarihi yakla覺k 3 bin, bakentlik tarihi 1600 y覺la kadar uzanan Avrupa ile Asya k覺talar覺n覺n kesitii noktada bulunan bir d羹nya kentidir. ehir 癟alar boyunca farkl覺 uygarl覺k ve k羹lt羹rlere ev sahiplii yapm覺, y羹zy覺llar boyu 癟eitli din, dil ve 覺rktan insanlar覺n bir arada yaad覺覺 kozmopolit ve metropolit yap覺s覺n覺 korumu ve tarihsel s羹re癟te esiz bir mozaik halini alm覺t覺r. Uzun zaman dilimleri boyunca her alanda merkez olmay覺 ve iktidarda kalmay覺 baaran d羹nyadaki ender yerleim yerlerinden biri olan 襤stanbul ge癟miten g羹n羹m羹ze bir d羹nya bakentidir.

襤stanbul'un tarihi ana hatlar覺yla be b羹y羹k d繹neme ayr覺labilir:

Tarih 繹ncesi d繹nemi
Byzantion d繹nemi
Konstantinopolis d繹nemi
Konstantiniyye d繹nemi
襤stanbul d繹nemi
Tarih 繹ncesi 癟alar 襤stanbul'un tarihi 羹癟 y羹z bin y覺l 繹nceye kadar uzanmaktad覺r. K羹癟羹k癟ekmece G繹l羹 kenar覺nda bulunan Yar覺mburgaz maaras覺nda yap覺lan kaz覺larda insan k羹lt羹r羹ne ait ilk izlere rastland覺.[23] Bu d繹nemde g繹l羹n 癟evresinde Neolitik ve Kalkolitik insanlar覺n yasad覺覺 san覺lmaktad覺r. eitli d繹nemlerde yap覺lan kaz覺larda, Dudullu yak覺nlar覺nda Alt Paleolitik a'a, Aa癟l覺 yak覺nlar覺nda ise, Orta Paleolitik a ile st Paleolitik a'a 繹zg羹 aletlere rastland覺.[24]

Kurulu d繹nemi ve Byzantion
襤stanbul'un en 繹nemli tarihi yap覺lar覺ndan Galata Kulesi, 20102008 y覺l覺nda 襤stanbul metrosu i癟in yap覺lan Marmaray t羹p ge癟idi kaz覺lar覺 s覺ras覺nda Cilal覺 Ta Devri'nin s羹rd羹羹 M 6500'l羹 y覺llara ait kal覺nt覺lara rastlanan ehrin,[25][26][27] Anadolu Yakas覺'ndaki Fikirtepe'de yap覺lan kaz覺larda ise Bak覺r a覺'n覺n s羹rd羹羹 M 55003500 y覺llar覺na ait kal覺nt覺lar bulundu.[28] Bunun yan覺nda Kad覺k繹y'de Fenikelilere ait kal覺nt覺lar bulundu. Traklar, kentin yak覺nlar覺na M 13. y羹zy覺l ve 11. y羹zy覺llarda Semistra kentini kurdu.[29] Kral Lygos zaman覺nda Sarayburnu'na, bug羹nk羹 Topkap覺 Saray覺'n覺n bulunduu yerde bir Akropolis kuruldu. M 685'te Megara'dan gelen Yunanlar burada bir koloni kurdu, Kral Byzas'覺n h羹k羹ms羹rd羹羹 M 667 y覺l覺nda ise Byzantion kuruldu.[30] Kente Roma 襤mparatorluu hakim olunca, kentin ad覺 Septimius Severus taraf覺ndan k覺sa s羹reliine olunun ad覺 Augusta Antonina kondu,[31] ard覺ndan 襤mparator I. Konstantin zaman覺nda kent Roma 襤mparatorluu'nun bakenti ilan edildi. Bu s覺rada Nova Roma olarak deitirilen kentin ad覺 benimsendi ve 337 y覺l覺nda 襤mparator I. Konstantin'in 繹l羹m羹yle Konstantinopolis'e 癟evrildi.

Bizans 襤mparatorluu D繹nemi
Bizans D繹nemi'nin en 繹nemli eserlerinden Aya Sofya M羹zesi, 2004Bu d繹nem 324 - 1453 y覺llar覺 aras覺n覺 kapsad覺. I. Konstantinus ehri ele ge癟irip Roma 襤mparatorluu'nun bakenti yapt覺ktan sonra, ehir ayr覺ca Roma'n覺n dousunun y繹netim merkezi oldu. Romal覺 n羹fusu bu d繹nemde, Romal覺 soylular覺n g繹癟羹 de dahil olmak 羹zere 繹nemli boyutta artt覺. Bu d繹nemde; yeni bir mimari yap覺yla ehir olduk癟a geniledi. 100.000 kiilik bir hipodromun (Sultanahmet Meydan覺) yan覺 s覺ra, limanlar ve su tesisleri yap覺ld覺.

Konstantinus'un d繹neminde ehre Nova Roma dese de; 11 May覺s 330 da ehrin ismi Konstantinopolis oldu. D繹neminde D羹nya'n覺n en b羹y羹k katedrali olan Ayasofya'y覺 360'da kuran Konstantin; b繹ylece Roma 襤mparatorluu'nun dinini de H覺ristiyanl覺k olarak deitirdi. Pagan Roma dinine inanan bat覺 ile ilk kopu da bu d繹nemde balad覺. Her ne kadar; Bizans 襤mparatorluu I. Theodosius'un 繹l羹m羹 ile balasa da; Bizans 襤mparatorluu Konstantinus Hristiyanl覺覺 getirmesine duyduu sayg覺dan kendisini hep bir Bizans 襤mparatoru olarak g繹rd羹; 1453'deki 癟繹k羹羹ne kadar da 10 襤mparatorunun daha ismi Konstantinus oldu. Bu d繹nemde 襤stanbul'un rol羹 olduk癟a stratejikti; Avrupa ve Asya aras覺nda bir kap覺 oldu. Bu vesile ile, ticaret, k羹lt羹r ve diplomasinin yap覺ld覺覺 bir merkezdi. Bu d繹nemde ehrin ismi "Poli" (ehir) de oldu.[32]

476'da Bat覺 Roma'n覺n y覺k覺lmas覺 sonras覺nda da; Bat覺 Roma 襤mparatorluu'ndaki Romal覺lar覺n b羹y羹k bir 癟ounluu buraya g繹癟 etti, ve Bizans 襤mparatorluu'nun da bakenti 襤stanbul oldu. 543'de n羹fusun yar覺s覺n覺n 繹l羹m羹ne sebebiyet veren veba salg覺n覺ndan sonra; ehir 襤mparator I. J羹stinyen d繹neminde yeniden ina edildi.

700l羹 y覺llarda Sasaniler ve Avarlar'覺n sald覺r覺s覺na urayan ehir; 800l羹 y覺llarda Bulgarlar ve Araplar覺n, 900l羹 y覺llarda ise Ruslar ve Bulgarlar覺n sald覺r覺s覺na urad覺.

Ancak; sald覺r覺lar aras覺nda en y覺k覺c覺 olan覺 1204 y覺l覺nda oldu. Ha癟l覺lar taraf覺ndan; 4. Ha癟l覺 Seferi'nde 1204 y覺l覺nda ele ge癟irilen ehir yamaland覺; halk覺n b羹y羹k bir 癟ounluu ehirden ka癟t覺; yoksul ve enkaz i癟inde bir kente d繹n羹t羹. Bunun sebebi Bat覺 Roma'da b羹y羹yen Latinlerin; Katolik Hristiyanl覺k anlay覺覺 ile Bizans'daki Ortodoks Hristiyanl覺k inan覺覺 aras覺ndaki farkl覺l覺klar ve uyumsuzluklard覺r. Bu d繹nem sonras覺nda, 1261 y覺l覺nda Palailogos Hanedan覺ndan; Michael VIII Palaeologus ehri tekrar ele ge癟irmi ve Latin'lerin d繹nemini sona erdirdi.

Bu d繹nemden sonra giderek k羹癟羹len Bizans; Osmanl覺 襤mparatorluu taraf覺ndan 1391'den sonra kuat覺lmaya baland覺; en sonunda 29 May覺s 1453'de Osmanl覺 襤mparatorluu'nun himayesine ge癟ti. 襤stanbul'un fethi, D羹nya tarihinde Orta a'覺n sonunu simgelemektedir.

Bizans'覺n son imparatoru Konstantin fetihten 繹nce 襤stanbul'u 癟ok iyi savunuyordu.Suda bile yanan Grejuva,deniz seferlerini zorlat覺r覺yordu.Surlar覺n g羹癟l羹l羹羹 ise ehre girmeyi %70-80 oran覺nda zorlat覺r覺yordu.Fakat Fatih Sultan Mehmet,zoru baararak yeni bir 癟a a癟t覺...

Osmanl覺 襤mparatorluu d繹nemi Bu d繹nem 1453 - 1923 y覺llar覺 aras覺n覺 kapsad覺. 29 May覺s 1453'de; Osmanl覺 襤mparatorluu padiah覺 Fatih Sultan Mehmet'in 53 g羹n s羹ren kuatmas覺 sonras覺nda; 襤stanbul Osmanl覺'n覺n 3'羹nc羹 ve son bakenti oldu.

Osmanl覺n覺n ele ge癟irmesinden sonra; Topkap覺 Saray覺 ve Kapal覺 ar覺'n覺n da kurulmas覺 ard覺ndan bir 癟ok okul ve hamam a癟覺ld覺. D羹nya'n覺n ve 襤mparatorluun d繹rt bir yan覺ndan insanlar覺n ta覺nd覺覺 ehirde Yahudilerin, H覺ristiyanlar覺n ve M羹sl羹manlar覺n beraber yaad覺覺 kozmopolit bir toplum olutu. Bizans d繹neminden kalan, eski binalar ve surlar onar覺ld覺.[33] Fetihten 50 y覺l sonra; D羹nya'n覺n en b羹y羹k ehirlerinden biri haline gelen 襤stanbul'da "K羹癟羹k K覺yamet" olarak da adland覺r覺lan; 14 Eyl羹l 1509 襤stanbul Depremi sonras覺nda (8 iddetinde olduu ileri s羹r羹lmektedir); 45 g羹n s羹ren art癟覺 sars覺nt覺larla binlerce bina y覺k覺ld覺 ve bir 癟ok insan yaam覺n覺 kaybetti.[34]

1510 y覺l覺nda; Sultan II. Beyaz覺d; 80.000 kiinin 癟al覺mas覺yla ehri yeniden kurdu. G羹n羹m羹zde de varolan eserlerin b羹y羹k bir 癟ounluu bu d繹nemden kald覺. Mimar Sinan'覺n camileri ve dier binalar覺 kurduu Kanuni Sultan S羹leyman d繹neminde; mimari ve sanat konular覺na 繹nem verildi. Lale Devri d繹neminde; Sadrazam Nevehirli Damat 襤brahim Paa 1718 y覺l覺ndan itibaren; itfaiye'yi kurdu, ilk matbaay覺 a癟t覺 ve fabrikalar kurdu. 3 Kas覺m 1839'da ilan edilen Tanzimat Ferman覺 sonras覺nda da bat覺lama s羹reci h覺zland覺覺 d繹nemde bir 癟ok alanda yenilikler yaand覺.[35]

1890l覺 y覺llarda Galata Kulesi'nden manzara.
Hali癟'in 羹zerine k繹pr羹; Karak繹y'e t羹nel, demiryollar覺, kentin i癟indeki deniz ta覺mac覺l覺覺, belediye 繹rg羹tlerinin, hastanelerin kurulmas覺yla modern bir ehir halini alan 襤stanbul, 1894 y覺l覺nda 癟y羹zon Depremi ile birlikte tekrar b羹y羹k bir zarar g繹rd羹. I. D羹nya Sava覺'n覺n sonlar覺nda ise 13 Kas覺m 1918'de 襤tilaf Devletleri donanmas覺nca da igal edildi.[36] 襤stanbul'un 2500 y覺ll覺k bakentlik d繹nemi 29 Ekim 1923'de sona erdi.

Osmanl覺 ve Bizans kay覺tlar覺nda, 1402'de Y覺ld覺r覺m Bayez覺d d繹neminde 襤stanbulun al覺nmas覺 amac覺yla yap覺lan kuatma kald覺r覺l覺rken, yap覺lan anlama gerei Sirkecide bir T羹rk mahallesi kurulmas覺 art覺na uygun olarak G繹yn羹k ve Tarakl覺dan 760 hane Manav 襤stanbula yerletirildi. Yani 襤stanbula yerletirilen ilk yerli T羹rklerin, bu y繹reden giden Manavlar olduu kaynaklarca da dorulanmaktad覺r. zellikle Anadolu Yakas覺'ndaki T羹rklerin k繹keni manavlard覺r.[37]

Cumhuriyet d繹nemi Eer d羹nya tek bir 羹lke olsayd覺, bakenti 襤stanbul olurdu.
Napolyon Bonapart[38]

Cumhuriyet sonras覺 1923-1950 y覺llar覺 aras覺nda fiziksel at覺l覺mlar oldu. 1900'lerin ba覺nda 1 milyon olan n羹fus, 1927'de 690.000'e d羹t羹, 1935'de 740.000 ve 1945'de tekrar 900.000'e ulat覺.[39] 1950'lerde Balkanlar'dan g繹癟 alan ehirde, bu d繹nemde ehirlemede gecekondular 繹n plana 癟覺kmaktad覺r. 1960'larda ise gecekondular覺n yan覺nda, apartmanlama balad覺. 1970'lerde ise h覺zl覺 n羹fus art覺覺 ile konut ve ula覺m sorunlar覺 繹nem kazand覺. Bu d繹nemde otomobil say覺s覺n覺n artmas覺 ve sonucunda trafiin artmas覺 Boazi癟i K繹pr羹s羹'n羹n yap覺lmas覺nda etkili oldu ve ula覺mda 繹nemli bir noktaya var覺ld覺. 襤stanbul metropoliten alan覺 1970-1975 y覺llar覺 aras覺nda merkezde 50 kilometre yar覺癟apl覺 iken 1980'de 60 kilometre yar覺癟apa ulat覺. 1990'lar覺n n羹fus art覺覺, n羹fusun d覺 taraflara yay覺lmas覺 ile sonu癟land覺 ve sonucunda 襤ETT'nin yetersiz gelmesi ile dolmu ve minib羹sler bu a癟覺覺 kapatmaya 癟al覺t覺lar. 70li y覺llarda eski h覺z覺 ile olmasa da imar faaliyetleri canlanan ehirde 1973 y覺l覺nda Boazi癟i K繹pr羹s羹 a癟覺ld覺.[40]

Sanat [deitir]Kent, 癟ok kez el deitirip, y覺prand覺覺ndan kentte, Roma 襤mparatorluu D繹nemine ait fazla yap覺 kalmad覺.Kalanlar i癟inde en 繹nemlileri: 330 y覺l覺nda 襤mparator I. Konstantin onuruna kentin yedi tepesinden birine dikilen an覺t. S羹tun her biri 3 ton a覺rl覺覺nda ve 3 metre 癟ap覺nda olan bileziklerle birbirine balanm覺 toplam 8 adet s羹tun ve bir kaidenin 羹st 羹ste konulmas覺yla oluturuldu.[31] Bu d繹nemden g羹n羹m羹ze kalan bir baka yap覺 da Bozdoan Kemeri'dir. Kentin su rezerv sisteminin inas覺 襤mparator Hadrianus d繹neminde balad覺.[32] I. Konstantin zaman覺nda kentin yeniden yap覺lanmas覺 ve b羹y羹mesiyle birlikte h覺zla artan n羹fusun ihtiyac覺n覺 kar覺lamak i癟in sistemin daha da geniletilmesine gerek duyuldu.[33] Kemer, suyunu Ka覺thane ile Marmara Denizi[34] aras覺nda kalan tepelerin yama癟lar覺ndan alan ve Trakya'n覺n tepelik b繹lgelerinden kente kadar uzanarak kentin su gereksinimini kar覺layan geni kemerler ve kanallar sisteminin son noktas覺nda yer ald覺. O zamanlar kente gelen bu su, toplam kapasitesi 1 milyon metrek羹pten fazla olan 羹癟 a癟覺k ve Yerebatan Sarn覺c覺 gibi y羹zden fazla yeralt覺 sarn覺c覺nda depoland覺.[35] Bug羹n Sultanahmet Meydan覺 olarak bilinen Hipodrum Meydan覺 ise Circus Maximus taraf覺ndan ina edildi.

Dou Roma 襤mparatorluu
K覺z Kulesi, sk羹darda Bizans 襤mparatorluu D繹nemi'nden kalm覺 tek eserdir.Dou Roma 襤mparatorluu, kentte bin y覺l kadar h羹k羹m s羹rd羹 ve buray覺 bakent olarak kulland覺. Bu 繹zelliinden dolay覺 襤stanbul'da 癟ok say覺da Dou Roma yap覺s覺 vard覺r. Bunlar覺n en 繹nemlileri Emin繹n羹'nde toplanm覺t覺r. Bu yap覺lar i癟inde en 繹nemlisi, kilise olarak a癟覺lan Ayasofya M羹zesi'dir. Ayasofya Dou Roma 襤mparatoru I. J羹stinyen taraf覺ndan M.S. 532 - 537 y覺llar覺 aras覺nda ina ettirilmi bazilika planl覺 bir patrik katedrali olup, 1453 y覺l覺nda 襤stanbul'un T羹rkler taraf覺ndan fethedilmesiyle Fatih Sultan Mehmet taraf覺ndan camiye d繹n羹t羹r羹ld羹 ve g羹n羹m羹zde m羹ze olarak hizmet verir.[41][42] Ayasofya'dan sonra yap覺lan 繹nemli yap覺lardan biri Fethiye Camisi'di. Kilise olarak, 13. y羹zy覺l sonlar覺nda Dou Roma'n覺n ileri gelenlerinden Mihail Glabas Tarkaniotes taraf覺ndan ina ettirildi.[43] 襤stanbul'un fethinden sonra 1454 y覺l覺nda patrikhane olarak kullan覺ld覺, 1590 y覺l覺nda 襤ran savalar覺nda G羹rcistan ve Azerbaycan'覺n fethedilmesiyle, fethin hat覺ras覺 olarak camiye d繹n羹t羹r羹ld羹. Gene 繹nemli yap覺lardan Kariye M羹zesi, manast覺r olarak 534 y覺l覺nda Dou Roma 襤mparatoru I. J羹stinyen d繹neminde Aziz Theodius taraf覺ndan yap覺ld覺. 11. y羹zy覺lda I. Aleksios'un kay覺nvalidesi Maria Doukaina taraf覺ndan yeniden ina ettirildi. 1204-1261 y覺llar覺ndaki Latin 襤mparatorluu d繹neminde harap olan manast覺r, Theodoros Metokhites taraf覺ndan 14. y羹zy覺lda onar覺ld覺. D覺 narteks ve parekklesion bu d繹nemde yap覺ya eklendi.

Osmanl覺 襤mparatorluu
Yeni Barok tarzda yap覺lan Ortak繹y'deki B羹y羹k Mecidiye CamiiOsmanl覺'da sanat mimaride olarak 癟ok ileridedir. 襤mparatorluk devri boyunca say覺s覺z eser yap覺lm覺t覺r. Yap覺lar basit ve kullan覺l覺 olduu kadar vakur ve heybetlidir. Muhteem saray tipi 19. as覺rda Bat覺'dan gelerek girmitir. Bununla beraber Allah ad覺na yap覺lan camiler ve Tekkeler tamamen abidev簾dir. Camiler 癟evreleri bir s羹r羹 sosyal m羹essese ile 繹r羹l羹r ve bir "k羹lliye" tekil ederler. Osmanl覺lar fevkal璽de imarc覺d覺r. Yap覺lar覺 kendi medeniyetine ait olmasa bile ihtimamla korur. Bunun en g羹zel 繹rneklerinden biride Aya 襤rini Kilisesi'dir. 襤mar g繹r羹lmedii hi癟bir imparatorluk k繹esi yoktur. Baz覺 m羹tevaz覺 mahalle zenginleri bile, bir mescid yapt覺ramad覺覺 takdirde bir 癟eme yapt覺r覺r veya bir mektep tamir ettirir. Toplum anlay覺覺 fevkal璽de g羹癟l羹d羹r. Mimar Sinan'覺n d羹nya tarihinin en b羹y羹k mimarlar覺ndan biri belki birincisi olduunda ittifak vard覺r. Bir as覺r yaayan ve son yar覺m asr覺n覺 mimarba覺 olarak ge癟iren Sinan u eserleri yapm覺t覺r. 81 cami, 50 mescid, 55 medrese,19 t羹rbe, 14 imaret, 3 hastahane, 7 su bendi (baraj), 8 k繹pr羹, 16 kervansaray, 33 saray, 32 hamam, 6 mahzen, 7 d'arulkurr璽. Bu 441 eser b羹t羹n imparatorlua da覺lm覺t覺r.[44] 1839 y覺l覺nda Tanzimat Ferman覺'n覺n ilan覺 Avrupal覺lama yolunda 繹nemli ad覺mlar at覺lm覺t覺r. Osmanl覺, 18. y羹zy覺l覺n sonlar覺na doru Avrupa tarz覺n覺 benimsemi ve bunu mimariye ve sanata yans覺tm覺t覺r. Avrupa'da yayg覺nlaan barok stili 襤stanbul'da da bir 癟ok eserin yap覺m覺nda uygunlanm覺t覺r. Barok ve rokoko tarz覺nda yap覺lan Dolmabah癟e Saray覺, Beylerbeyi Saray覺 ve Ortak繹y Camii d羹nyada bu t羹r i癟in 繹nemli bir yer tekil eder.

Corafya
襤stanbul Boaz覺'n覺n uydudan g繹r羹n羹m羹.
襤stanbul Boaz覺'n覺n Topkap覺 Saray覺ndan g繹r羹n羹m羹.襤stanbul 41簞 K, 29簞 D koordinatlar覺nda yer al覺r. Bat覺da atalca Yar覺madas覺, douda Kocaeli Yar覺madas覺'ndan oluur. Kuzeyde Karadeniz, g羹neyde Marmara Denizi ve ortada 襤stanbul Boaz覺'ndan oluan kent, kuzeybat覺da Tekirda'a bal覺 Saray, bat覺da Tekirda'a bal覺 erkezk繹y, Tekirda, orlu, Tekirda, g羹neybat覺da Tekirda'a bal覺 Marmara Erelisi, kuzeydouda Kocaeli'ne bal覺 Kand覺ra, douda Kocaeli'ne bal覺 K繹rfez, g羹neydouda Kocaeli'ne bal覺 Gebze il癟eleri ile komudur.[45] 襤stanbul'u oluturan yar覺madalardan atalca Avrupa, Kocaeli ise Asya anakaralar覺ndad覺r. Kentin ortas覺ndaki 襤stanbul Boaz覺 ise bu iki k覺tay覺 birletirir. Boazdaki Fatih Sultan Mehmet ve Boazi癟i K繹pr羹leri kentin iki yakas覺n覺 birbirine balar. 襤stanbul Boaz覺 boyunca ve Hali癟'i 癟evreleyecek ekilde T羹rkiye'nin kuzeybat覺s覺nda kurulmutur.

Jeoloji [deitir]襤stanbul'a, yak覺n yerde bulunan Kuzey Anadolu Fay Hatt覺, Kuzey Anadolu'dan balayarak Marmara Denizi'ne kadar uzan覺r.[46] 襤ki tektonik plaka olan Avrasya ve Afrika birbirlerini iterler ve buda fay覺n hareket etmesine sebep olur. Bu fay hatt覺 nedeniyle b繹lgede tarih boyunca 癟ok iddetli depremler meydana gelmitir.[47] 1509 y覺l覺nda meydana gelen B羹y羹k 襤stanbul Depremi bunun en b羹y羹k 繹rneidir. Bu deprem 襤stanbul'da, 100 camiinin y覺k覺lmas覺na ve 10 bin insan覺n hayat覺n覺 kaybetmesine neden olmutur. 1766 y覺l覺ndaki depremde ise, Topkap覺 Saray覺, Ayasofya, Ey羹p Sultan Camii ve Kapal覺癟ar覺 gibi yap覺lar b羹y羹k hasar ald覺. 1999 G繹lc羹k Depremi'nde de 18 bin insan 繹lm羹 ve bir癟ok insanda evsiz kalm覺t覺r.[48] Sismolojistler, 2025 y覺l覺ndan 繹nce 7 b羹y羹kl羹羹nde bir depreminde olabileceini belirtmektedirler.[49]

襤klim [deitir]襤stanbul'un iklimi, Karadeniz iklimi ile Akdeniz iklimi aras覺nda ge癟i 繹zellii g繹steren bir iklimdir, dolay覺s覺yla 襤stanbul'un iklimi 覺l覺mand覺r.[50]

襤stanbul'un yazlar覺 s覺cak ve nemli; k覺lar覺 souk, ya覺l覺 ve bazen karl覺d覺r. Nem y羹z羹nden, hava s覺cak olduundan daha s覺cak; souk olduundan daha souk hissedilebilir. K覺 aylar覺ndaki ortalama s覺cakl覺k 2 簞C ile 9 簞C civar覺ndad覺r ve genelde yamur ve karla kar覺覺k yamur g繹r羹l羹r.[50] Kar da yaar. K覺 aylar覺nda bir iki hafta kar yaabilir. Yaz aylar覺ndaki ortalama s覺cakl覺k 18 簞C ile 28 簞C civar覺ndad覺r ve genelde yamur ve sel g繹r羹l羹r.[50]

En s覺cak aylar Temmuz ve Austos aylar覺d覺r ve ortalama s覺cakl覺k 23 簞C dir, en souk aylar da Ocak ve ubat aylar覺d覺r ve ortalama s覺cakl覺k 5 簞C dir.[50] 襤stanbul'da y覺l覺n ortalama s覺cakl覺覺 13,7 derecedir.[50]

Toplam y覺ll覺k ya覺 843,9 mm dir ve t羹m y覺l boyunca g繹r羹l羹r.[51] Ya覺lar覺n % 38'i k覺 % 18'i ilkbahar, % 13'羹 yaz, % 31' sonbahar mevsimindedir. Yaz en kuru mevsimdir, ama Akdeniz iklimlerinin aksine kurak mevsim yoktur. 襤stanbul 1994 y覺l覺na kadar susuzluk 癟ekmitir fakat al覺nan 繹nlemle herhangi bir su s覺k覺nt覺s覺 kalmam覺t覺r.

u ana kadar en y羹ksek hava s覺cakl覺覺; 12 Temmuz 2000'de 40.5 簞C olarak kaydedilmitir. En d羹羹k hava s覺cakl覺覺 ise; 9 ubat 1929'da -16.1 簞C olarak kaydedilmitir.[52]

ehir olduk癟a r羹zg璽rl覺d覺r; r羹zg璽r覺n ortalama h覺z覺 saatte 17 km dir.

襤stanbul iklimi
Aylar Ocak ubat Mart Nisan May覺s Haziran Temmuz Austos Eyl羹l Ekim Kas覺m Aral覺k Y覺l
Ortalama en y羹ksek s覺cakl覺k, 簞C 8,7 9,1 11,2 16,5 21,4 26,0 28,4 28,5 25,0 19,1 15,3 11,1 18,4
Ortalama s覺cakl覺k, 簞C 5,8 5,9 7,6 12,1 16,7 21,0 23,4 23,6 20,2 16,0 11,9 8,2 14,3
Ortalama en d羹羹k s覺cakl覺k, 簞C 2,9 2,8 3,9 7,7 12,0 16,0 18,5 18,7 15,5 12,0 8,5 5,3 10,3
Ortalama ya覺, mm 98,4 80,2 69,9 45,8 36,1 34,0 38,8 47,8 61,4 96,9 110,7 123,9 843,9
Kaynak: Worldweather.org[53] T羹rkiye Devlet Meteoroloji Genel M羹d羹rl羹羹 (DM襤)[54]

Doal Yaam ok zengin bir bitki topluluuna sahip olan 襤stabul y繹resinde imir, mee, 癟覺nar, kay覺n, g羹rgen, ak癟aaa癟, kestane, 癟am, ladin ve servi gibi 2500 kadar bitki t羹r羹 yetiir. Bu bitkilerden bir k覺s覺m覺 bu y繹reye endemiktir. Genellikle ormanlar覺 oluturan aa癟lar, 襤stanbul'un kuzeydousu, Alemda'覺n kuzeyi ve Polenezk繹y 癟evresinde g繹r羹len kay覺n, kestane ve sapl覺 meedir. Bitki 繹rt羹s羹ne iklimin etkisinin yan覺nda topra覺nda etkisi vard覺r. Kay覺n aa癟 topluluun bulunduu alanlar覺 kire癟siz kahverengi orman topraklar覺 kaplarken, mee ve kestane topluluunda bu topraklar kire癟sizdir. Yakla覺k 2500 civar覺nda doal bitki t羹r羹ne sahip olan 襤stanbul, bu 繹zellii ile 襤ngiltere gibi Avrupa 羹lkelerini tek ba覺na geride b覺rakabilir durumdad覺r. Bu ayn覺 zamanda T羹rkiye'de doal olarak yetien on binden fazla bitkinin, yakla覺k 1/4羹n羹 襤stanbulda bar覺nmas覺 demektir; ve bu bitkilerden baz覺lar覺 endemiktir, yani t羹m d羹nya 羹zerinde sadece 襤stanbulda yaamaktad覺r. [55]

Hayvan yaam覺 y繹n羹nden de zengin olan 襤stanbul'da, geyik, yaban domuzu, yaban kedisi, kurt, 癟akal, vaak, ay覺 ve tilki gibi nadir bulunan memeli hayvanlar bulunabilir. Bununla beraber 繹nemli bir ku g繹癟 yolu 羹zerinde yer alan 襤stanbul'da her ilkbahar ve sonbaharda leylek, kartal, ahin ve atmaca gibi 癟eitli ku t羹rleri g繹zlemlenebilir. 襤stanbul'da en yayg覺n bulunan kular ise ser癟e, g羹vercin, kumru, karga ve art覺k kentin bir simgesi haline gelen mart覺d覺r.

ehir Panaromas覺
1922 yl覺nda 襤stanbul'un ehir s覺n覺rlar覺n覺 g繹steren bir harita.襤stanbul'un toplam 39 il癟esi vard覺r. Bu il癟elerin 25'i Avrupa Yakas覺'nda, 14'羹 ise Anadolu Yakas覺'ndad覺r. 襤stanbul'un il癟eleri 羹癟 ana b繹lgeye ayr覺lmaktad覺r:

Eski 襤stanbul'un tarihi yar覺madas覺 olan Fatih ve Emin繹n羹 (Emin繹n羹 il癟esi 2008 y覺l覺nda bir yasa ile Fatih il癟esine balanm覺t覺r. G羹n羹m羹zde yar覺maday覺 Fatih il癟esi oluturmaktad覺r.) 15. y羹zy覺l'覺n 襤stanbul'unu oluturmaktayd覺. Bu b繹lgenin kuzey k覺y覺lar覺nda Hali癟 bulunmaktaktad覺r. Bat覺daki 襤stanbul Surlar覺'na kadar uzan覺r. G羹ney s覺n覺r覺n覺 Marmara Denizi denizi oluturur. Douda ise Boaz'覺n girii bulunmaktad覺r.[56]
Hali癟'in kuzeyinde bulunan Beyolu ve Beikta il癟eleri tarih a癟覺s覺ndan b羹y羹k 繹neme sahiptir. Son Osmanl覺 Padiahlar覺'n覺n saray覺 Dolmabah癟e Saray覺 Kabata'dad覺r.[57] 襤stanbul Boaz覺 k覺y覺lar覺 boyunca Ortak繹y ve Bebek gibi eski semtler birbirlerini takip etmektedir. ehrin her iki yakas覺ndada Boaz boyu devam eden l羹ks yal覺lar mevcuttur.
sk羹dar (antik Chrysopolis) ve Kad覺k繹y (antik Chalcedon) il癟eleri eski zamanlarda birer ehir iken zamanla deitirilerek 襤stanbul'un il癟esi haline gelmilerdir. 襤stanbul'un Anadolu Yakas覺'ndaki en eski il癟eleridir.[58][59] G羹n羹m羹zde, bir癟ok 癟ada yerleim alanlar覺na ve i sahas覺 bak覺m覺ndan b羹y羹k 繹neme sahiptir. ehrin n羹fusunun 羹癟te birine ev sahiplii yapmaktad覺r.
襤stanbul'un tarihi semtlerinden bat覺ya ve kuzeye gidildik癟e b羹y羹k bir farkl覺lama g繹r羹l羹r. En y羹ksek g繹kdelenler ve ofis binalar覺 Avrupa Yakas覺'da 繹zellikle Levent, Mecidiyek繹y ve Maslak'ta toplan覺rken, Anadolu Yakas覺'nda ise Kad覺k繹y il癟esindeki Kozyata覺 mahallesi dikkat 癟eker. 20. y羹zy覺lda ehrin h覺zla b羹y羹mesi, doudan bat覺ya b羹y羹k bir g繹癟羹n balamas覺na neden olmutur.[60] B繹ylece ehirdeki gecekondulama b羹y羹k bir h覺z kazanm覺t覺r. Ka癟ak olarak hazine veya 繹zel arazilere yap覺lan bu binalar, k覺sa s羹rede ve d羹羹k kalitede yap覺l覺r. T羹rkiye'nin en b羹y羹k ehirleri aras覺nda bulunan Ankara ve 襤zmir'de bu yap覺lar yayg覺nd覺r. Gecekondular, 癟arp覺k kentlemeye b羹y羹k 繹l癟羹de neden olmaktad覺r.[61]

Kentleme
Hali癟 ve tarihi yar覺m ada.[62]襤stanbul'un ehir yap覺s覺 ve ekli s羹rekli deimektedir. Yunan, Roma ve Bizans d繹nemleri boyunca Konstantinopolis'in tarihi yar覺madas覺nda, Galata'da (Pera. sonraki ad覺yla Beyolu), Chalcedon (Kad覺k繹y) ve Chrysopolis'te (sk羹dar) 繹nemli derecede yenilenme ve b羹y羹meler yaanm覺t覺r. Antik zamanlarda uanki 襤stanbul'un t羹m il癟eleri birer ba覺ms覺z ehirdiler. Bug羹n 襤stanbul, eski Konstantinopolis'in metropol hali olarak kabul edilebilir. 羹nk羹 ehir o d繹nemlerden beri geniletilmekte ve yenilenmektedir.

Son y覺llarda ina edilen 癟ok y羹ksek yap覺lar, n羹fusun h覺zl覺 b羹y羹mesi g繹z 繹n羹ne al覺narak yap覺lm覺lard覺r. ehrin h覺zla genilemesinden dolay覺 konutlama, genellikle ehir d覺覺na doru ilerlemektedir. ehrin sahip olduu en y羹ksek 癟ok katl覺 ofis ve konutlar, Avrupa Yakas覺'nda bulunan Levent, Mecidiyek繹y ve Maslak semtlerinde toplanm覺t覺r. Levent ve Etiler'de 癟ok say覺da al覺veri merkezi toplanm覺t覺r. T羹rkiye'nin en b羹y羹k irket ve bankalar覺n覺n 繹nemli bir k覺sm覺 bu b繹lgede bulunmaktad覺r.

20. y羹zy覺l覺n ikinci yar覺s覺ndan itibaren, 繹zellikle Anadolu Yakas覺'nda denize yak覺n yazl覺k konutlar覺n ve l羹ks k繹klerin yap覺m覺na h覺z verilmitir. Kad覺k繹y il癟esindeki Badat Caddesi genilii ve uzunluuyla bir癟ok al覺veri merkezi ve restoran覺 bar覺nd覺rmaktad覺r. Bu gelimelerde b繹lgenin geliimine olumlu katk覺da bulunmutur. Yaka da, son y覺llarda ger癟ekleen n羹fus b羹y羹mesinin en b羹y羹k fakt繹r羹 Anadolu'dan gelen g繹癟t羹r. G羹n羹m羹zde, 襤stanbul halk覺n覺n %66's覺 Avrupa Yakas覺'nda yaamaktad覺r.

Y繹netim
Fatih'te bulunan ve bug羹n halen hizmet vermekte olan 襤stanbul Belediye Saray覺.Daha 癟ok bilgi i癟in: 襤stanbul B羹y羹kehir Belediye Bakanlar覺 listesi
襤stanbul'un halen g繹revde bulunan Belediye bakan覺, Kadir Topba't覺r.[63] ehrin valisi ise H羹seyin Avni Mutlu'dur.[64]

襤stanbul, partili sistem ile baa gelen bakanlar taraf覺ndan y繹netilir. Bu y繹netim ekli 3 Nisan 1930'da 襤stanbul B羹y羹kehir Belediyesi'nin kurulmas覺ndan beri devam etmektedir. Belediye ehrin t羹m karar yetkisini elinde bulundurmaktad覺r. ehrin y繹netimi 3 ana organda toplanm覺t覺r. 1. Belediye Bakan覺 (her 5 y覺lda bir se癟ilir.), 2. B羹y羹kehir Konseyi, 3. B羹y羹kehir y繹netim kurulu.

Bug羹nk羹 襤stanbul B羹y羹kehir Belediye Binas覺 Fatih il癟esinin Sara癟hane ad覺yla bilinen b繹lgesinde bulunmaktad覺r. Bina, 17 Aral覺k 1953 y覺l覺nda tamamlanm覺, 26 May覺s 1960 tarihinde belediye binas覺 olarak hizmet vermeye balam覺t覺r.[65]

N羹fus T羹rkiye 襤statistik Kurumu'nun (T襤K) haz覺rlam覺 olduu 2010 y覺l覺 Adrese Dayal覺 N羹fus Kay覺t Sistemi (ADNKS) N羹fus Say覺m覺 Sonu癟lar覺na g繹re 襤stanbul'un Toplam N羹fusu 13.255.685 kiidir. Toplam n羹fus i癟erisinde 13.120.596 (% 98,98) kent n羹fusu, 135.089 da (% 1,02) k覺rsal n羹fusudur.[66]

襤stanbul'un 14'羹 Anadolu Yakas覺nda, 25'i Avrupa Yakas覺nda olmak 羹zere toplam 39 il癟esi vard覺r. 襤stanbul'un 39 il癟esi n羹fus say覺s覺 bak覺m覺ndan 2010 y覺l覺 verilerine g繹re incelendiinde en y羹ksek n羹fusa sahip il癟esi Bac覺lar, en az n羹fusa sahip il癟esi de Adalar olmutur.[67]

襤l癟e N羹fus
Adalar 14.221
Arnavutk繹y 188.011
Ataehir 375.208
Avc覺lar 364.682
Bac覺lar 738.809
Bah癟elievler 590.063
Bak覺rk繹y 219.145
Baakehir 248.467
Bayrampaa 269.481
Beikta 184.390
襤l癟e N羹fus
Beykoz 246.136
Beylikd羹z羹 204.873
Beyolu 248.084
B羹y羹k癟ekmece 182.017
atalca 62.001
ekmek繹y 168.438
Esenler 461.072
Esenyurt 446.777
Ey羹p 338.329
Fatih 431.147
襤l癟e N羹fus
Gaziosmanpaa 474.259
G羹ng繹ren 309.624
Kad覺k繹y 532.835
Ka覺thane 416.515
Kartal 432.199
K羹癟羹k癟ekmece 695.988
Maltepe 438.257
Pendik 585.196
Sancaktepe 256.442
Sar覺yer 280.802
襤l癟e N羹fus
Silivri 138.797
Sultanbeyli 291.063
Sultangazi 468.274
ile 28.119
ili 317.337
Tuzla 185.819
mraniye 603.431
sk羹dar 526.947
Zeytinburnu 292.430

襤stanbul'da yaayanlar覺n yakla覺k % 64,66's覺 (8.571.374) Avrupa Yakas覺; % 35,33'羹 de (4.684.311) Anadolu Yakas覺nda yaar. 襤stanbul'un n羹fusu son 20 y覺lda 2 kat覺na 癟覺km覺t覺r. 襤sizlik sebebi ile bir 癟ok insan 襤stanbul'a g繹癟 etmi, genelde ehir etraf覺nda gecekondu mahalleleri oluturmutur.

N羹fus Piramidi Adrese Dayal覺 N羹fus Kay覺t Sistemi'ne g繹re 2010 y覺l覺 itibariyle 襤stanbul 襤li n羹fusunun ya gruplar覺na g繹re da覺l覺m覺;

嚗2010嚗[68] 0 嚗 4 1.064.203 Erkek Kad覺n

Tarihsel n羹fus 襤stanbul'un n羹fusu tarih boyunca tahmini olarak (1927-2010 say覺mlar覺n覺n, 1927 繹ncesi tahmini rakamlar覺d覺r) 繹yledir:

Din 襤stanbul d羹nyadaki 癟ou metropol gibi bir癟ok insan topluluu taraf覺ndan ekillendirilmitir. ehirdeki en b羹y羹k mensubu bulunan din 襤slamiyet'tir. Dini az覺nl覺klar覺 ise Yunan Ortodoks Kilisesi, Ermeni Apostolik Kilisesi ve Sefarad ve Akenaz Yahudiler oluturmaktad覺r. 2000 y覺l覺 n羹fus say覺m覺na g繹re; 2,691 faal camii, 123 faal kilise, 26 faal sinagog mevcuttur. Ayr覺ca 109 M羹sl羹man mezal覺覺, 57'de gayrim羹slim mezarl覺覺 bulunmaktad覺r. Say覺lar覺 癟ok azalmadan 繹nce, belirli il癟elerde bu dini az覺nl覺klar yaamaktayd覺. rnein Kumkap覺'da Ermeni n羹fusu, Balat'da Yahudi n羹fusu ve Fener'de ise Rum n羹fusu vard覺. Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin ruhani lideri I. Bartholomeos, Fatih'in Fener semtinde bulunmaktad覺r. Bu patrikhane H覺ristiyanl覺k dininin 繹nemli bir kesimini oluturan Ortodoks mezhebinin merkezidir.

襤stanbul'daki en 繹nemli camilerden biri olan Sultan Ahmet Camii'nin i癟 avlusundan bir g繹r羹n羹m. M羹sl羹manlar [deitir]ehrin en b羹y羹k dini grubunu M羹sl羹manlar oluturmaktad覺r. Bunlar覺n yan覺 s覺ra, M羹sl羹manlar覺n en kalabal覺k mezhep formunu S羹nniler, bu mezhebi takibende Aleviler n羹fus癟a fazlad覺r. 2007 y覺l覺ndaki say覺ma g繹re ehirde ki toplam camii say覺s覺 2,994't羹r.[70] 襤stanbul, 襤slam Hilafeti'nin son merkezi olmutur.[71] 1517 y覺l覺nda Yavuz Sultan Selim ile balayan halifelik, 3 Mart 1924 y覺l覺nda Abd羹lmecit ile sona ermitir.[72] 2 Eyl羹l 1925 y覺l覺nda da tekkeler kapat覺lm覺, tarikat yasaklanm覺t覺r. B繹ylelikle 羹lkede laik sistem balam覺 ve bu deiimden en 癟ok etkilenen il 襤stanbul olmutur. Halifeliin kald覺r覺lmas覺n覺n hemen ard覺ndan Diyanet 襤leri Bakanl覺覺 kurulmutur.[73] Osmanl覺 Devleti d繹neminde var olan en y羹ksek yetkiye sahip eyh羹lislamlar da yerini Diyanet 襤leri Bakan覺na b覺rakm覺t覺r.

H覺ristiyanlar
Fatih'in Fener semtinde bulunan St. George Kilisesi'nin i癟i.ehir 4. y羹zy覺ldan beri Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin merkezi olmu ve dier Ortodoks kiliselerinde merkezi olarak hizmet vermeye devam etmektedir. Ayn覺 zamanda ehir, T羹rk Ortodoks Patrikhanesi ve 襤stanbul Ermeni Patrikhanesi'ninde merkezidir. Eski y覺llarda Bulgar Piskopsluu 繹n planda iken bu zamanla yerini Ortodoks Kiliselerine b覺rakm覺t覺r. 襤stanbul'da yaayan 繹zellikle Rumlar ve Ermeniler, Osmanl覺 襤mparatorluu'nun 癟繹k羹羹 s覺ras覺nda T羹rkler ile zaman zaman 癟at覺malar yaam覺 fakat T羹rkiye Cumhuriyeti'nin kurulmas覺yla d羹zen yeniden salanm覺t覺r. Savalar nedeniylede 1914 ve 1927 y覺llar覺 aras覺nda ehirde bulunan Hristiyan n羹fusu h覺zl覺 bir d羹羹 yaayarak 450,000'den, 240,000'e gerilemitir.[74] 1923 y覺l覺nda yap覺lan T羹rkiye-Yunanistan N羹fus M羹badelesi'den 襤stanbul'da yaayan Yunan Ortodoks toplumu muaf tutulmutur.[75] Ancak 襤kinci D羹nya Sava覺 y覺llar覺 bu az覺nl覺k i癟in bir dizi vergiler getirilmitir. (bkz. Varl覺k Vergisi)[76] 1955 y覺l覺nda meydana gelen Rum az覺nl覺klara y繹nelik tahrip ve yama hareketi olan 6-7 Eyl羹l Olaylar覺'覺 11 Rum'un 繹l羹m羹ne ve 30 ile 300 kiinin yaralanmas覺na neden olmutur. Bu olay sonucundada 襤stanbul'dan, Yunanistan'a h覺zl覺 bir ekilde g繹癟 artm覺t覺r ve 12,000 Rum vatandal覺ktan 癟覺kar覺lm覺t覺r.[77]

襤stanbul'un fethi ile birlikte bir 癟ok kilise, camiiye 癟evrilmitir. Bu camiilerden en b羹y羹羹 ve en 繹nemlisi Fatih'in Emin繹n羹 semtinde bulunan Ayasofya'd覺r. Ayasofya Atat羹rk'羹n isteiyle ibadete kapat覺lm覺 ve Bakanlar Kurulu'nunda onay覺yla 24 Kas覺m 1934'te m羹ze olarak hizmet vermeye balam覺t覺r. Ayr覺ca Fenari 襤sa Camisi, Arap Camii, Kocamustafapaa S羹mb羹l Efendi Camii gibi eski yap覺larda fetihden sonra camiiye 癟evrilen kiliselerdendir.

襤stanbul'daki en 繹nemli yere sahip Neve alom Sinagogu'nun i癟 g繹r羹n羹羹. Yahudiler [deitir]Ana madde: T羹rkiye'de Yahudilik
Sefarad Yahudileri 500 y覺l覺 ak覺n s羹redir bu ehirde yaamaktad覺rlar. 襤stanbul'daki Yahudiler'in bug羹nk羹 n羹fusu 22,000 civar覺ndad覺r. Akenaz Yahudileri, Sefarad Yahudileri'ne nispeten daha yeni ve 癟ok daha k羹癟羹k bir topluluktur. Yahudiler'in ibadethaneleri sinangoglard覺r. ehirde bulunan aktif sinagog say覺s覺 ise 20'dir.[78] Bu sinagoglar覺n i癟inde en b羹y羹k ta覺yan覺 Beyolu il癟esinin Karak繹y semtinde bulunan Neve alom Sinagogu'dur. 1951 y覺l覺nda ibadete a癟覺lan sinagog en b羹y羹k cemaatede sahiptir.[79] Sefarad Yahudiler'in dili olan Ladino dili (Yahudi 襤spanyolcas覺) 65 ya 羹zeri kiiler taraf覺ndan konuulur, 65 ya覺n alt覺ndaki Yahudiler taraf覺ndan anla覺lsa bile art覺k konuulamamaktad覺r. Bu y羹zden Ladino ciddi bir yok olma tehlikesiyle kar覺 kar覺yad覺r.

Ekonomi 襤stanbul, T羹rkiye'nin en b羹y羹k ehri ve siyasi olarak eski bakentidir. Kara ve deniz ticaret yollar覺n覺n bir kava覺 olmas覺 ve stratejik konumu nedeniyle T羹rkiye'de ekonomik yaam覺n merkezi olmutur. ehir ayn覺 zamanda en b羹y羹k sanayi merkezidir. T羹rkiye'deki sanayi istihdam覺n覺n %20'sini kar覺lamaktad覺r. Yakla覺k olarak %38'lik end羹striyel alana sahiptir. 襤stanbul ve 癟evre iller bu alanda; meyve, zeytinya覺, 襤pek, pamuk ve t羹t羹n gibi 羹r羹nler elde etmektedir. Ayr覺ca g覺da sanayi, tekstil 羹retimi, petrol 羹r羹nleri, kau癟uk, metal eya, deri, kimya, ila癟, elektronik, cam, teknolojik 羹r羹nler, makine, otomotiv, ula覺m ara癟lar覺, ka覺t ve k璽覺t 羹r羹nleri ve alkoll羹 i癟kiler, kentin 繹nemli sanayi 羹r羹nleri aras覺nda yer almaktad覺r. Forbes Dergisi'nin yapt覺覺 arat覺rmaya g繹re 2008 y覺l覺 Mart itibariyle 35 milyardere sahip ehir d羹nya s覺ralamas覺nda d繹rd羹nc羹 olmutur.[80] 襤stanbul'da ilk olarak 1866 y覺l覺nda hizmete giren Dersaadet Tahvilat Borsas覺, 1986 y覺l覺 balar覺nda mevcut yap覺 deitirilerek bug羹nk羹 襤stanbul Menkul K覺ymetler Borsas覺 (襤MKB) a癟覺lm覺t覺r.[81][82] 19. ve 20. y羹zy覺l balar覺nda Galata semtinde bulunan Bankalar Caddesi Osmanl覺 襤mparatorluu i癟in finans merkezi olmutur. Bu b繹lgede Osmanl覺'n覺n merkez bankas覺 olan Bank-覺 Osman簾 (1856 y覺l覺ndan sonra yeniden d羹zenlerek 1863 y覺l覺ndan itibaren Bank-覺 Osman簾-i ahane)[83] ve Osmanl覺 Borsas覺 bulunurdu.[84] Bankalar Caddesi, 1990 y覺l覺na kadar finans ve ekonomi merkezi olmay覺 korumu fakat yenileme hareketi balamas覺 sonucu modern i merkezleri Levent ve Maslak b繹lgeleri olmutur. 1995 y覺l覺nda 襤MKB, Sar覺yer'in 襤stinye semtinde bulunan bug羹nk羹 binas覺na ta覺nm覺t覺r.[85]

G羹n羹m羹zde 襤stanbul, T羹rkiye'nin %55 羹retimine ve %45'lik ticaret hacmine sahiptir. lkede Gayrisafi mill簾 has覺la'n覺n %21.2'lik k覺sm覺n覺 oluturur. 2005 y覺l覺nda gayri safi yurti癟i has覺lada 133 milyar dolar覺 bulmutur. 2005 y覺l覺 verilerine g繹re 襤stanbul merkezli firmalar覺n yapt覺覺 ihracat rakam覺 941,397,000,000 dolar olmutur. 9,883,000,000 dolar deerinde ise ithalat yap覺lm覺t覺r.[86]

Turizm 襤stanbul'un tarihi, an覺tlar ve yap覺tlar覺n fazlal覺覺, ve Boaz'a sahip olmas覺 nedeniyle g繹zde turizm merkezlerinden biridir. 襤stanbul Belediyesi'nin 2000 y覺l覺 istatistiklerine g繹re kente iki milyon turist gelmitir. Turistler aras覺nda en b羹y羹k pay 208.000 kiiyle Almanlara aittir.[87] Almanlar覺 Amerikan, 襤ngiliz, Frans覺z ve Ruslar izler. 2006 y覺l覺nda kente 5 milyon 346 bin turist gelmitir. Bu say覺, 2005 y覺l覺nda gelen turist say覺s覺ndan yakla覺k yar覺m milyon fazlad覺r.[88]

Halk hizmetleri Eitim [deitir]Ana madde: 襤stanbul'daki 羹niversiteler listesi
襤stanbul'da yedisi devlet yirmi d繹rd羹 vak覺f olmak 羹zere otuz bir 羹niversite vard覺r. zellikle kamuya ait 繹retim kurumlar覺 羹lkenin en sayg覺n ve en donan覺ml覺 羹niversitelerindendir. Ancak son y覺llarda da 繹zel 羹niversitelerin say覺s覺nda bir y羹kselme olmutur. T羹rkiye'nin en eski 3 devlet 羹niversitesinden ikisi 襤stanbul'dad覺r. 襤stanbul niversitesi 1453 y覺l覺nda kurulmutur ve T羹rkiye'nin en eski 羹niversitesidir.[89] 襤stanbul Teknik niversitesi (1773) ise d羹nyan覺n en eski 羹癟羹nc羹 teknik 羹niversitesidir ve tamamen m羹hendislik bilimleri adanm覺t覺r.[90][91] 襤stanbul'da tan覺nm覺 dier devlet 羹niversiteleri; Boazi癟i niversitesi, Mimar Sinan G羹zel Sanatlar niversitesi, Y覺ld覺z Teknik niversitesi ve Marmara niversitesi'dir. Ayr覺ca 羹lkenin en eski 4 vak覺f 羹niversitesinden 羹癟羹 bu kenttedir. Bunlar 1992 y覺l覺nda kurulan Kadir Has niversitesi ve Ko癟 niversitesi'dir.

T羹rkiye'nin en eski teknik 羹niversitesi 襤T'n羹n mimarl覺k fak羹ltesi binas覺襤stanbul'da eitim veren Universiteler :

Devlet: Boazi癟i niversitesi,[92] Galatasaray niversitesi,[93] 襤stanbul niversitesi,[94] 襤stanbul Teknik niversitesi,[95] Marmara niversitesi,[96] Mimar Sinan G羹zel Sanatlar niversitesi,[97] Y覺ld覺z Teknik niversitesi,[98] 襤stanbul Medeniyet niversitesi[99]
Vak覺f: Ac覺badem niversitesi,[100] Bah癟eehir niversitesi,[101] Beykent niversitesi,[102] Dou niversitesi,[103] Fatih niversitesi,[104] Hali癟 niversitesi,[105] I覺k niversitesi,[106] 襤stanbul Arel niversitesi,[107] 襤stanbul Ayd覺n niversitesi,[108] 襤stanbul Bilgi niversitesi,[109] 襤stanbul Bilim niversitesi,[110] 襤stanbul Kemerburgaz niversitesi,[111] 襤stanbul K羹lt羹r niversitesi,[112] 襤stanbul ehir niversitesi,[113] 襤stanbul Ticaret niversitesi,[114] Kadir Has niversitesi,[115] Ko癟 niversitesi,[116] Maltepe niversitesi,[117] Okan niversitesi,[118] zyein niversitesi,[119] Piri Reis niversitesi,[120] Sabanc覺 niversitesi,[121] Yeditepe niversitesi,[122] Yeni Y羹zy覺l niversitesi.[123]
Hemen hemen 襤stanbul'daki t羹m 繹zel lise ve 羹niversitelerde 襤ngilizce, Frans覺zca ve Almanca gibi ana yabanc覺 dil veya ikincil yabanc覺 dil eitimi verilmektedir.Galatasaray Lisesi, 1481 y覺l覺nda Galata Saray覺 Enderun-u H羹mayunu ad覺lya kurulmutur. Daha sonraki ad覺yla Galatasaray Mekteb-i Sultanisi ehrin en eski lisesi olmakla birlikte, en eski ikinci eitim veren kurumudur.[124]

Galatasaray Lisesi襤stanbul Lisesi (1884) daha 癟ok bilinen ad覺yla 襤stanbul Erkek Lisesi, uluslararas覺 alanda tan覺nm覺 en eski liselerden biridir.[125]

Caalolu Anadolu Lisesi, (eski ad覺yla 襤stanbul K覺z Lisesi) 1850 y覺l覺nda I. Abd羹lmecit'in annesi Bezmi璽lem Valide Sultan'覺n istei 羹zerine kurulmu, Osmanl覺'n覺n ilk sivil lisesi 羹nvan覺na sahiptir. 襤lk olarak Valide Mektebi ve ard覺ndan Dar羹lmaarif isimlerini alm覺, 1911-1933 y覺llar覺 aras覺nda 襤nas 襤dadisi(erkek 繹retmen lisesi), 1933-1983 y覺llar覺 aras覺nda T羹rkiye'nin ilk k覺z lisesi 襤stanbul K覺z Lisesi olarak hizmet vermi, 1983 y覺l覺nda ise bug羹nk羹 halini alm覺t覺r.[126]

sk羹dar'覺n engelk繹y semtindeki Kuleli Askeri Lisesi ise ehrin tek askeri lisesidir.

Nianta覺 Anadolu Lisesi (1905) , English High School for Boys ad覺yla 繹zellikle 襤ngiliz topluluu mensuplar覺n覺n 癟ocuklar覺na sal覺kl覺 bir eitim vermek amac覺yla kurulmutur.1979 y覺l覺nda MEB'e balanm覺 ve imdiki ad覺n覺 alm覺t覺r.

Kad覺k繹y Anadolu Lisesi (1955), eski ve daha iyi bilinen ad覺yla Kad覺k繹y Maarif Koleji, T羹rkiye Cumhurriyetinin d羹nya 癟ap覺nda tan覺nan k繹kl羹 ve se癟kin liselerinden biridir. K覺saca Kad覺k繹y Maarif veya KAL olarak bilinir. Ulusal Baar覺 繹d羹l羹ne sahip ilk ve tek 繹retim kurumu olan Kad覺k繹y Maarif, ayn覺 zamanda 襤stanbul Teknik niversitesi'ne en 癟ok baar覺l覺 繹renci g繹nderen okul olarak RAGIP DEVRES 繹d羹l羹n羹n de sahibidir.[127]

T羹rkiye'de eitim veren lise t羹rlerinden biri olan Anadolu Liseleri grubuna giren Kad覺k繹y Anadolu Lisesi, Beikta Atat羹rk Anadolu Lisesi, Pertevniyal Lisesi, Kabata Lisesi T羹rkiye ve d羹nya 癟ap覺nda tan覺nm覺 liselerdendir.[127] 襤stanbul'da 癟ok say覺da yabanc覺 az覺nl覺k bulunmas覺ndan dolay覺 19. y羹zy覺l'da yabanc覺 liselerde art覺 g繹r羹lm羹t羹r. T羹rkiye Cumhuriyeti'nin kurulmas覺ndan sonra bir癟ok yabanc覺 okul Milli Eitim Bakanl覺覺 idaresine girmitir. Fakat baz覺 liseler halen yabanc覺 idaresi alt覺ndad覺r. zel 襤talyan Lisesi, 襤talya h羹k羹meti taraf覺ndan y繹netilmekte ve 襤talyan devlet okulu olarak kabul edilmektedir. Ayr覺ca finansman ve 繹retmen ihtiyac覺 Bakent Roma'dan salanmaktad覺r.[128] 1863 y覺l覺nda kurulan Robert Koleji ve dier bir癟ok okul bunlar覺n aras覺nda say覺labilir.[129]

襤stanbul, 癟ou Roma, Bizans ve Osmanl覺 d繹nemlerine ait geni koleksiyonlar覺 i癟eren 癟ok say覺da k羹t羹phaneye sahiptir.[130] Tarihi belge koleksiyonlar覺 a癟覺s覺ndan en 繹nemli k羹t羹phaneler, Topkap覺 Saray覺 K羹t羹phanesi, 襤stanbul Arkeoloji M羹zeleri K羹t羹phanesi, Beyaz覺t Devlet K羹t羹phanesi, S羹leymaniye K羹t羹phanesi, 襤stanbul niversitesi K羹t羹phanesi ve Atat羹rk K羹t羹phanesi'dir.

Sal覺k 襤stanbul 癟ok say覺da hastane, klinik ve laboratuvarla birlikte 羹lkenin t覺bbi arat覺rma merkezidir. Bu tesislerin 癟ou y羹ksek teknolojik ekipmanlara sahiptir. Bu imk璽nlar覺n t覺bbi turizme etkisi vard覺r ve kent bu alanda 癟ok h覺zl覺 ilerlemektedir.[131] yleki 襤ngiltere ve Almanya gibi Bat覺 Avrupa 羹lkeleri dar gelirli hastalar覺n覺 y羹ksek teknolojik t覺bbi tedavi ve operasyonlar i癟in 襤stanbul'a g繹ndermektedir.[132] 襤stanbul 繹zellikle lazer Oftalmoloji (G繹z cerrahi) ve plastik cerrahi i癟in k羹resel bir durak haline gelmitir.[131]

Kentte 繹zellikle hava kirlilii sal覺k i癟in b羹y羹k bir sorun oluturmaktad覺r. zel ara癟lar覺n artmas覺 ve kamu ula覺m覺n覺n yava ve yetersiz olmas覺 bu sorunu art覺rmaktad覺r. Bu sorunla ilgili olarak Ocak 2006'da yaln覺zca kurunsuz benzin kullan覺m覺 planlan覺yordu.[133]

Alt yap覺
Yerebatan Sarn覺c覺'n覺n i癟 g繹r羹n羹m羹.
Bozdoan Kemeri'nin g羹n羹m羹zdeki hali.Kentin su ihtiyac覺n覺 kar覺lamak i癟in yap覺lan sistemler ehrin kurulu d繹nemine kadar uzanmaktad覺r. 襤ki en 繹nemli su kemeri, Roma d繹neminde ina edilmi Mazul Kemeri ve Bozdoan Kemeri (Valens Kemeri)'dir. ehrin Kurulu d繹nemlerinde su ihtiyac覺, yeralt覺 kaynaklar覺ndan salan覺yordu. 襤lk 繹nemli su tesisleri Roma d繹neminde yap覺lm覺t覺r.[134] Roma 襤mparatorlar覺'ndan Valens, Halkal覺 civar覺ndan Beyaz覺t'a kadar su getirtmi ve bu su yolu i癟in Mazul Kemer ile Bozdoan Kemeri'ni ina ettirmitir.[135] Ayr覺ca Valens zaman覺nda Belgrad Ormanlar覺'nda bir bent de yapt覺r覺lm覺t覺r. Ka覺thane Deresi'nin sular覺 覺zgaralarda toplanarak ehrin su ihtiyac覺n覺 kar覺lamak i癟in kullan覺lm覺t覺r. Toplananlar sular ehrin 癟eitli sarn覺癟lar覺na toplanm覺t覺r. Bu sarn覺癟lar覺n en b羹y羹k ve en 繹nemlileri Binbirdirek Sarn覺c覺 (Philoxenos) ve Yerebatan Sarn覺c覺'd覺r. ehirde n羹fusun giderek artmas覺 sonucu yine su s覺k覺nt覺lar覺 癟ekilmeye balanm覺, bunun 羹zerine Kanuni Sultan S羹leyman bu sorunun 癟繹z羹lmesi i癟in "Ser Mimaran-覺 Cihan ve M羹hendisan-覺 Devran" diye ma'ruf Mimar Sinan'覺 g繹revlendirdi. B繹ylece 1555 y覺l覺nda K覺rk癟eme Su Tesislerinin inaas覺na balanm覺 oldu.[134] Daha sonraki y覺llarda suya olan ihtiyac覺n ve halk覺nda istei sonucu, k羹癟羹k ikmal ebekleriyle halk覺n kullan覺m覺na a癟覺k 癟emeler yap覺lmaya baland覺.

Bug羹n, sular覺 klorlama, At覺k su ar覺tma, dezenfekte etme ve da覺tma gibi hizmetler 襤SK襤 (襤stanbul Su ve Kanalizasyon 襤daresi) taraf覺ndan y羹r羹t羹lmektedir.[136] Ayr覺ca baz覺 繹zel kurulularda temiz su da覺t覺m覺 yapmaktad覺r. 襤stanbul'da elektrik da覺t覺m覺 ve bak覺m覺 ise T羹rkiye Elektrik 襤letim A.. taraf覺ndan yap覺lmaktad覺r.[137] Kentin ilk elektrik 羹retim tesisi ise 1914 y覺l覺nda kurulan ve 1983 y覺l覺na kadar hizmet veren Silahtaraa Elektrik Santrali'dir.[138]

Osmanl覺 Devleti'nde ilk Posta ve Telgraf Bakanl覺覺 23 Ekim 1840 y覺l覺nda, Tanzimat Ferman覺 ile yaanan gelimelerin sonucu olarak kurulmutur.[139] 襤lk postane ofisi olan Postahane-i Amire Yeni Cami avlusu yak覺nlar覺ndayd覺.[139] 襤lk Uluslararas覺 ise 1876 y覺l覺nda kurulmu, 1901 y覺l覺nda ise havale t羹r羹 ve kargo gibi ilemlerin kabul羹ne balanm覺t覺r.[139] 1847 y覺l覺nda Samuel Morse taraf覺ndan telgraf覺n patenti al覺nm覺t覺r. Samuel Morse'un bu yeni buluu, eski Beylerbeyi Saray覺'nda (Beylerbeyi Saray覺 1861-1865 y覺llar覺nda ayn覺 yere yenisi ina edildi.) bizzat Padiah Abd羹lmecit taraf覺ndan test edilmitir.[140] Bu baar覺l覺 deneme sonras覺nda, 襤stanbul ve Edirne aras覺nda ilk telgraf hatt覺 kurulumu 9 Austos 1847 y覺l覺nda balam覺t覺r. 1855 y覺l覺nda Telgraf 襤daresi kurulmu,[139] 23 May覺s 1909 y覺l覺ndada 50 hat kapasiteli ilk manuel telefon santrali B羹y羹k Postane ad覺yla Sirkeci'de hizmet vermeye balam覺t覺r.

nemli mek璽nlar Yap覺lar 襤stanbul Surlar覺 [deitir]Ana madde: 襤stanbul Surlar覺

襤stanbul Surlar覺襤stanbul'un etraf覺n覺 癟eviren surlar tarihte 7. yy.dan balayarak ina edilmi, y覺k覺lmalar ve yeniden yapmalarla d繹rt defa elden ge癟mitir. Son yap覺m覺 M.S. 408'den sonrad覺r. II. Theodosius (408-450) zaman覺nda 襤stanbul surlar覺 Sarayburnu'ndan Hali癟 k覺y覺s覺 boyunca Ayvansaray'a bu taraftan ve Marmara k覺y覺s覺 boyunca Yedikule'ye, Yedikule'den Topkap覺'ya, Topkap覺'dan Ayvansaray'a uzan覺yordu.[141] Surlar覺n uzunluu 22 km.'dir . Hali癟 surlar覺 5.5 km., kara 6,5 km., Marmara Surlar覺 ise 9 km.'dir.

Kara surlar覺 羹癟 b繹l羹mden oluur. Hendek, d覺 sur,i癟 sur. Hendekler bug羹n tar覺m alan覺 olmutur. Sura bitiik ve 50 m. aral覺klarla kara surlar覺 taraf覺nda, bir癟ou y覺k覺lm覺, 癟atlam覺 durumda 96 bur癟 bulunmaktad覺r. Bu bur癟lar, boydan boya uzanan sur duvarlar覺ndan 10 metrelik 癟覺k覺nt覺da, 癟ounlukla kare planl覺 ve 25 metre y羹ksekliindedir.

Dolmabah癟e Saray覺
Hali癟
Beylerbeyi Saray覺
Topkap覺 Saray覺
Y覺ld覺z Saray覺
覺raan Saray覺 Dolmabah癟e Saray覺 [deitir]Ana madde: Dolmabah癟e Saray覺
Dolmabah癟e Saray覺, Karak繹y'den Sar覺yer'e uzanan sahil eridinin Kabata ile Beikta aras覺nda kalan b繹l羹m羹nde, Marmara Denizi'nden Boazi癟i'ne deniz yoluyla girite sol sahilde, sk羹dar'覺n kar覺s覺nda yer alan saray. Denizden yer al覺n覺p doldurulmas覺yla ortaya 癟覺kan alana yap覺ld覺覺 i癟in dolmabah癟e ad覺n覺 alm覺t覺r. Yap覺m覺 i癟in d覺 devletlerden bor癟 al覺nm覺t覺r.[142] Dolmabah癟e Saray覺'n覺n bug羹n bulunduu alan, bundan d繹rt y羹zy覺l 繹ncesine kadar Osmanl覺 Kaptan-覺 Derya's覺n覺n gemileri demirledii, Boazi癟i'nin b羹y羹k bir koy'u idi. Dolmabah癟e saray覺 hala eski g羹zelliini korumaktad覺r. Geleneksel denizcilik t繹renlerinin yap覺ld覺覺 bu koy zamanla bir batakl覺k h璽line geldi. 17. y羹zy覺l'da doldurulmaya balanan koy, padiahlar覺n dinlenme ve elenceleri i癟in d羹zenlenen bir "hasbah癟e"ye d繹n羹t羹r羹ld羹. Bu bah癟ede 癟eitli d繹nemlerde yap覺lan k繹kler ve kas覺rlar topluluu, uzun s羹re Beikta Sahilsaray覺 ad覺yla an覺ld覺.[143]

Hali癟 Ana madde: Hali癟
Hali癟, (bat覺l覺lar覺n deyii ile Alt覺n Boynuz) 襤stanbul'un bir koyudur. Hali癟'in kelime anlam覺, nehir a覺z覺ndaki koy demektir. Yunan efsanesine g繹re; Megaral覺lar, krallar覺 Beyaz'覺n annesi Keroessa i癟in Alt覺n Boynuz ismini vermilerdir. Bizans d繹neminde kolonileme de burada balam覺t覺r. Ayn覺 zamanda Bizans 襤mparatorluu'nun denizcilik merkeziydi.Sahil boyunca uzanan duvarlar,ehri bir deniz filosu ata覺ndan korumak i癟in ina edilmitir. Hali癟'in giriinde istenmeyen gemilerin giriini engellemek i癟in, ehirden kar覺ya eski Galata kulesi'nin kuzeydou ucuna uzanan geni bir zincir vard覺. Bu kule Latin ha癟l覺lar覺nca 4.Ha癟l覺 seferinde 1204 y覺l覺nda geni bir ekilde tahrip edildi. Fakat Ceneviz'liler yan覺na yeni bir kule ina ettiler. Bu kule mehur Galata Kulesi 1348 Christea Turris (Tower of Christ:襤sa'n覺n Kulesi) diye adland覺r覺l覺r. Osmanl覺 d繹neminde Youn Bektai n羹fusun yaad覺覺 bir b繹lge idi. Karaaa癟 tekkesi,Karyad覺 Baba tekkesi,Giresunlu Tekkesi gibi bir 癟ok Bektai tekkesi bu b繹lgede idi

Beylerbeyi Saray覺 Ana madde: Beylerbeyi Saray覺
Beylerbeyi saray覺 1861-1865 y覺llar覺nda, eski ahap bir sahil saray覺n覺n yerinde Sultan Abd羹laziz taraf覺ndan Sarkis Balyan'a yapt覺r覺lm覺t覺r.[144] Yazl覺k bir saray olarak inaa edilen Beylerbeyi Saray覺, boaz覺 izleyebilecek bir yere yerletirilmitir. Saray, 癟ok b羹y羹k olmamakla beraber, g羹zel ilemeleri ile g繹z kamat覺r覺r. Saray覺n mimarisi, Avrupa mimarisinden 癟ok etkilenmi olmakla beraber, Osmanl覺'ya 繹zg羹 s羹slemeler gayet rahat g繹r羹lebilir. Saray覺n i癟erisi rengarek 癟inilerle s羹slenmi olup i癟eride Avrupa'dan getirlen mobilyalar ve deerli eyalar kullan覺lm覺t覺r. Saray覺n tavanlar覺nda ve duvarlar覺nda 繹zellikle gemi resimleri dikkat 癟eker.

Topkap覺 Saray覺 Ana madde: Topkap覺 Saray覺
Topkap覺 Saray覺, 襤stanbul'da yer alan ve d羹nyada g羹n羹m羹ze gelebilmi saraylar覺n en eskisi ve geniidir.[145] Konumu, Hali癟i, Boazi癟ini ve Marmara denizi g繹ren, 襤stanbulun ilk kurulu yeri olan bilinen akropol tepesidir. Tarihi 襤stanbul 羹癟gen yar覺madas覺n覺n en u癟 noktas覺nda, 5 km'yi bulan surlarla 癟evrili, 700.000 m2 繹zel araziye sahip bir komplekstir. Bu 繹zellii ile saraydan 癟ok k羹癟羹k bir ehri and覺ran Topkap覺 Saray覺, 500 y覺l覺 ak覺n bir s羹redir kullan覺lm覺t覺r. Sonradan padiah, yeni yap覺lan Dolmabah癟e Saray覺'na ta覺n覺nca saray, uzun bir s羹re bak覺ms覺z b覺rak覺ld覺. Saray, Cumhuriyet D繹nemi'nde yap覺lan restorasyon sayesinde eski g繹rkemine geri kavutu. u an bir m羹ze olarak kullan覺lan sarayda padiaha ait eyalar segilenir. M羹ze kolleksiyonunun en deerli par癟alar覺 aras覺nda Muhammed'in h覺rkas覺, dii, ayak izi ve k覺l覺c覺 say覺labilir. Bu nesneler, Yavuz Sultan Selim d繹neminde Kahire'den getirlmitir. Baka bir deerli par癟a ise d羹nyaca mehur Ka覺k癟覺 Elmas覺'd覺r. Topkap覺 Han癟eri ise m羹zede sergilenen baka bir deerli eyad覺r.

Y覺ld覺z Saray覺 Ana madde: Y覺ld覺z Saray覺
Y覺ld覺z Saray覺 ilk kez Sultan III. Selim'in annesi Mihriah Sultan i癟in yapt覺r覺lm覺, 繹zellikle Osmanl覺 padiah覺 II. Abd羹lhamit zaman覺nda Osmanl覺 Devletinin ana saray覺 olarak kullan覺lm覺, g羹n羹m羹zde Beikta 襤l癟esinde yer alan bir sarayd覺r.[146][147] Dolmabah癟e Saray覺 gibi tek bir bina halinde deil, Marmara denizi sahilinden balayarak kuzeybat覺ya doru y羹kselip s覺rt 癟izgisine kadar t羹m yamac覺 kaplayan bir bah癟e ve koruluk i癟ine yerlemi saraylar, k繹kler, y繹netim, koruma, servis yap覺lar覺 ve parklar b羹t羹n羹d羹r.

覺raan Saray覺 Ana madde: 覺raan Saray覺
襤stanbul, Beikta il癟esi, 覺raan Caddesi 羹zerinde bulunan tarihi saray. Hali癟 ve Boazi癟inin en g羹zel yerleri sultanlar ve 繹nemli kiilere saray ve k繹kleri i癟in tahsis edilmiti. Zaman i癟inde bunlar覺n bir 癟ou yok olmutur. B羹y羹k bir saray olan 覺raan da 1910 y覺l覺nda yanm覺t覺.[148] nceki bir ahap saray覺n yerinde 1871 y覺l覺nda Sultan Abd羹laziz taraf覺ndan Saray Mimar覺 Serkis Balyana yapt覺r覺lm覺t覺. D繹rt y覺lda 4 milyon alt覺na m璽l olan yap覺n覺n ara b繹lme ve tavan覺 ahap, duvarlarda mermer kapl覺yd覺. Ta i癟iliinin 羹st羹n 繹rnekleri s羹tunlar覺 zengin d繹enmi, mek璽nlar tamamlard覺. Odalar nadide hal覺larla, mobilyalar alt覺n yald覺zlar ve sedef kalem ileri ile s羹sl羹yd羹. Boazi癟inin dier saraylar覺 gibi 覺raan da bir癟ok 繹nemli toplant覺ya mek璽n olmutu. Renkli mermerle s羹slenmi cepheleri, abidevi kap覺lar覺 vard覺 ve arka s覺rtlardaki Y覺ld覺z Saray覺na bir k繹pr羹 ile balanm覺t覺. Cadde taraf覺 y羹ksek duvarlar ile 癟evriliydi. Y覺llar boyu harabe halinde duran kal覺nt覺 b羹y羹k tamirler sonunda yeniden ihya olmu, yan覺na ilave edilen eklentiler ile be y覺ld覺zl覺, g羹zel bir sahil oteline d繹n羹t羹r羹lm羹t羹r. Bah癟esinde s羹s havuzu, bir iskele ve bir helikopter pisti bulunmaktad覺r. G羹n羹m羹zde bir癟ok sosyal aktiviteye ev sahiplii yapmaktad覺r.[149][150]

Meydanlar Taksim Meydan覺
Taksim Meydan覺Ana madde: Taksim Meydan覺
Taksim semti ve meydan覺 ad覺n覺, Osmanl覺 Devleti'nde zaman覺nda sucular覺n; suyu, halka taksim ettikleri yer olduundan verilmitir.[151]

Meydan olmadan 繹nce, eski evlerin s覺raland覺覺 dar bir b繹lge olan semt, meydan haline getirilip geniletildikten sonra, zamanla bug羹nk羹 g繹r羹n羹m羹n羹 alm覺t覺r. Meydan覺n ortas覺ndaki Cumhuriyet An覺t覺 ve 癟evresi bug羹n t繹ren yeri olarak kullan覺l覺yor ve buluma yeri ilevini 羹stleniyor.[152] Meydan'覺n balang覺c覺ndan T羹nel'e kadar Nostaljik tramvay 癟al覺覺r.[153]

Taksim Meydan覺n覺n simgesi haline gelen Cumhuriyet An覺t覺 襤talyan heykeltra Pietro Canonica'ya yapt覺r覺lm覺, 1928 y覺l覺nda yerine yerletirilmitir. An覺t覺n yap覺m覺 2,5 y覺l s羹rm羹, an覺t ta ve bronz kullan覺larak yap覺lm覺t覺r.[154] Cumhuriyet d繹nemi an覺tlar覺ndan ilk defa fig羹ratif bir anlat覺mla Atat羹rk'羹 ve yeni d羹zeni anlatan bir heykeldir.[155]

Sultanahmet Meydan覺
Sultanahmet Meydan覺Ana madde: Sultanahmet Meydan覺
襤stanbul'un en 繹nemli meydanlar覺ndan biri. Bizans devrinde Hipodrom olarak bilinirdi. Hipodrom Yunanca "hippos" (at) ve "dromos" (yol) s繹zc羹klerinin bileiminden oluan ve "atyolu" anlam覺na gelen bir kelimedir. Osmanl覺 d繹neminde buraya At Meydan覺 denirdi.[156] [157]

G羹n羹m羹ze 癟ok az kal覺nt覺lar覺 kalan Bizans devri 繹nemli yap覺lar覺 ve abideleri Hipodrom 癟evresinde ina edilmiti. B羹y羹k Saray diye bilinen 襤mparatorluk Saray覺 Hipodromun yan覺ndan balar, aa覺lara, deniz kenar覺na kadar uzan覺rd覺. Bu Saraydan g羹n羹m羹ze bir b羹y羹k salonun yer mozaik panosu gelebilmitir. ehrin en 繹nemli meydan覺 Agusteion ve buras覺 ile cadde aras覺nda Milerium zafer tak覺 bulunurdu. Cadde Romaya kadar uzanan yolun balang覺c覺 idi ve ilk kilometre ta覺 da buradayd覺.[158]

Meydanda bulunan s羹tunlardan ilki ayn覺 zamanda aralar覺ndan en eskisidir. zerinde hiyeroglifler bulunan bu ta, firavun I. Tutmosis'in mezar覺ndan ta覺nm覺t覺r. 2000 y覺ll覺k tarihi ile bu ta, asl覺nda Bizans 襤mparatorluu'ndan bile daha eskidir. 襤kinci s羹tun ise "Y覺lanl覺 S羹tun" ya da "Burmal覺 S羹tun" olarak adland覺rlmaktad覺r. Bu s羹tun tun癟tan yap覺lm覺 olup, birbirine sar覺lan 羹癟 y覺lan eklinde yap覺lm覺t覺r. S羹tun Delfi'den getirlmi olup, kente y覺lan gelmesini 繹nledii s繹ylenir. u an s羹tundaki y覺lanlar覺 balar覺 olmay覺p, sadece birinin 羹st 癟enesi 襤stanbul Arkeoloji M羹zesi'nde sergilenmektedir. Eskiden tepesinde alt覺n, g羹m羹 ve bak覺rdan yap覺lma bir kazan覺n olduu s繹ylense de doruluu 覺spatlanamam覺t覺r. 癟羹nc羹 s羹tuna ise "rmeli S羹tun" denilir. Bu s羹tunun talar覺n覺n her biri ayr覺 bir yerden olmak 羹zere Anadolu'nun 癟eitli yerlerinden geldii r覺vayet edilir. Eskiden 羹zeri alt覺n yald覺zl覺 levhalarla kapl覺 iken o levhalar kentin yamalanmas覺ndan sonra 癟al覺nm覺t覺r. Bu s羹tunun i癟inde bir m覺knat覺s bulunduu, kenti depremden koruyaca覺 ve k覺yamete kadar dayanaca覺 r覺vayet edilir.

Osmanl覺 zaman覺nda da Yeni癟eri isyanlar覺 bu b繹lgede olur, k覺rk g羹n k覺rk gece s羹ren ehzade s羹nnet d羹羹nleri, enlikler burada yap覺l覺rd覺. Halide Edip'in 襤stanbul'un igaline kar覺 konuma yapt覺覺 Sultanahmet mitingi de burada yap覺lm覺t覺r.[159] Meydan覺n orta yerinde Kayzer II. Wilhelm'in ziyaret hat覺ras覺 olarak yap覺lm覺 olan Alman emesi bulunmaktad覺r. [160] Meydan覺n bat覺s覺nda ise 襤stanbul Adliyesi yer almaktad覺r. Meydan g羹n羹m羹zde 襤stanbul'un en 繹nemli turistik merkezidir.

Beyaz覺t Meydan覺 Ana madde: Beyaz覺t Meydan覺
Tarih簾 yar覺mada i癟erisinde bulunan tarihi bir meydand覺r. 襤stanbul niversitesi ve Tarihi Kapal覺 ar覺'ya ev sahiplii yapmaktad覺r.Beyaz覺t Camiini de i癟inde bulunduran meydan turistlerin urak noktas覺d覺r.

zg羹rl羹k Meydan覺 Bak覺rk繹y il癟esi 襤stanbul'un en kalabal覺k il癟elerinden birisidir. Bu il癟enin en pop羹ler mek璽nlar覺ndan biri de zg羹rl羹k Meydan覺d覺r.

Parklar [deitir] G羹lhane Park覺 [deitir]G羹lhane Park覺, 襤stanbul'un Fatih il癟esinde yer alan bir parkt覺r. Park, eskiden Topkap覺 Saray覺'n覺n bir bah癟esi idi. Padiah覺n Dolmaba癟e Saray覺'na ta覺nmas覺 ile bah癟edeki aa癟lar da saraya ta覺nm覺t覺r. Bu y羹zden bah癟e, o zamanlar harap bir halde idi. 2003 y覺l覺nda park olarak yeniden d羹zenlenen bah癟e, yeniden eski halini al覺r. Ayr覺ca park覺n Sarayburnu'na doru olan taraf覺ndan, 襤stanbul'un belki de en g羹zel manzaralar覺ndan biri izlenebilir. Ayr覺ca park覺n tam orats覺nda Gotlar S羹tunu ad覺 verilen bir s羹tun yer al覺r.

K羹lt羹r ve Modern Yaam Sahne ve g羹zel sanatlar
襤stanbul Arkeoloji M羹zesi, Topkap覺 Saray覺'n覺n bitiiindedir.襤stanbul giderek k羹lt羹rel a癟覺dan daha 繹nemli bir merkez h璽line gelmektedir. ehir, 2010 Avrupa K羹lt羹r Bakenti ilan edilmitir [161][162]

D羹nyaca 羹nl羹 pop starlar 襤stanbul stadyumlar覺n覺 doldururken, opera, bale ve tiyatro gibi sanat dallar覺nda eserler y覺l boyu sahnelenir. Mevsimsel festival boyunca, d羹nyaca 羹nl羹 orkestralar, koral m羹zik gruplar覺 ve caz m羹ziinin efsane isimleri konser vermektedirler. 1982 y覺l覺ndan beri d羹zenlenmekte olan Uluslararas覺 襤stanbul Film Festivali, Avrupa'daki en 繹nemli film festivallerinden birisidir.[163] G羹zel sanatlarla ilgili olarak 2 y覺lda 襤stanbul Bienali d羹zenlenmektedir.

2004 y覺l覺nda a癟覺lan 襤stanbul Modern Sanat M羹zesi s覺k s覺k T羹rk ve yabanc覺 sanat癟覺lar覺n sergilerine ev sahiplii yapmaktad覺r.[164] Ayr覺ca Pera M羹zesi ve Sak覺p Sabanc覺 M羹zesi'de d羹nyan覺n 羹nl羹 sanat癟覺lar覺n覺n sergilerini bar覺nd覺ran kentin 繹nemli m羹zelerindendir.[165][166] Hali癟'in k覺y覺s覺nda kurulan Rahmi M. Ko癟 M羹zesi'nde genellikle sanayi, ula覺m, end羹stri ve iletiim tarihine ait 1800 ve 1900'l羹 y覺llar覺n araba, lokomotif, tekne, denizalt覺 ve u癟aklar覺 sergilenmektedir.

inili K繹k M羹zesi1881 y覺l覺nda kurulan 襤stanbul Arkeoloji M羹zesi kendi t羹r羹nde d羹nyan覺n en b羹y羹k m羹zelerinden biridir.[167] M羹zede Akdeniz Havzas覺, Balkanlar, Orta Dou, Kuzey Afrika ve Orta Asya'ya ait 1 milyon arkeolojik par癟a bulunmaktad覺r. 襤stanbul Arkeoloji M羹zesi'nin b羹nyesine ayr覺ca inili K繹k M羹zesi de bulunur. M羹zede Sel癟uklu ve Osmanl覺 devirlerinden kalma 襤znik 癟inisi ve seramik 繹rnekleri sergilenmektedir. Sultanahmet Meydan覺'nda bulunan B羹y羹k Saray Mozaikleri M羹zesi ge癟 Roma 襤mparatorluu d繹nemi ve erken Bizans 襤mparatorluu d繹nemine ait B羹y羹k Saray'覺n taban mozikleri ve duvar s羹slerini bar覺nd覺r覺r. Bu m羹zeye olduk癟a yak覺n olan T羹rk ve 襤slam Eserleri M羹zesi'nde ise 癟eitli 襤slam uygarl覺klar覺na ait geni bir koleksiyon bulunmaktad覺r. T羹rkiye'nin ilk 繹zel m羹zesi olan Sadberk Han覺m M羹zesi'de eski Anadolu uygarl覺klar覺ndan, Osmanl覺lara kadar uzanan geni bir yelpazede bir癟ok eser i癟erir.[168]

Beikta il癟esinde yer alan Y覺ld覺z Saray覺, 襤stanbul Antika Fuar覺'na ev sahiplii yaparak Dou ve Bat覺'dan bir癟ok antika eseri bir araya getirmitir.[169] ili'nin Mecidiyek繹y semtinde bulunan ok katl覺 Mecidiyek繹y Antikac覺lar ar覺s覺 ehrin en b羹y羹k antikac覺lar 癟ar覺s覺d覺r. 1455 - 1461 y覺llar覺 aras覺nda II. Mehmet taraf覺ndan yapt覺r覺lan Emin繹n羹'ndeki Kapal覺 ar覺 m羹cevher, hal覺, sanat eseri ve antika eyalar satan say覺s覺z d羹kk璽n vard覺r.[170] Beyaz覺t Meydan覺'ndaki tarihi ve nadir kitaplar覺n sat覺ld覺覺 Sahaflar ar覺s覺, d羹nyan覺n en eski kitap 癟ar覺lar覺ndan birisidir. S羹rekli olarak ge癟 Roma, Bizans ve Osmanl覺 d繹neminden bu yana faaliyet g繹stermektedir.[171]

Canl覺 g繹steriler ve konserler i癟in ev sahiplii yapan bir numaral覺 tarihi mek璽nlar Aya 襤rini, Rumeli Hisar覺, Yedikule Hisar覺, Topkap覺 Saray覺 avlusu ve G羹lhane Park覺'd覺r. nemli bir k羹lt羹r 繹elerinden biride T羹rk Hamam覺'd覺r. Osmanl覺 d繹neminde yap覺lan ve buna en iyi 繹rnek olan emberlita Hamam覺 (1584), Fatih'in emberlita semtindedir.[172]

Rekreasyon Geleneksel plajlar su kirlilii nedeniyle yava yava kaybolmaktad覺r. Ancak son zamanlarda ehirde eski plajlar yeniden a癟覺lmaktad覺r. Kentin y羹zme i癟in en 癟ok tercih edilen yerleri, Bak覺rk繹y, K羹癟羹k癟ekmece, Sar覺yer ve Boaz'd覺r. ehir d覺覺nda kalan Adalar, Silivri ve Tuzla'n覺n yan覺 s覺ra Karadeniz'e k覺y覺s覺 bulunan Kilyos ve ile de y羹zmek ve dinlenmek i癟in tercih edilmektedir.

Prens Adalar覺, Marmara Denizi'ndeki bir grup adadan olumaktad覺r. Kartal ve Pendik il癟elerinin g羹neyinde kalan adalarda 19. ve 20. y羹zy覺l balar覺ndan kalma bir癟ok 癟am ve f覺st覺k 癟am覺 vard覺r. Ayr覺ca bu d繹nemden kalma neoclassical and art nouveau tarz覺nda Osmanl覺 yazl覺k konklar覺 vard覺r. Adalarda bal覺ca bal覺k ve deniz yemekleri yayg覺nd覺r. 襤stanbul'a uzak mesafede bulunan ile il癟esi yazl覺k ve dinlenme yeri olma 繹zellii ile bilinir. ehir merkezine uzakl覺覺 50 kilometredir. Bozulmam覺 beyaz kum plaj覺 bulunur.

Kapal覺 ar覺, d羹nyan覺n en b羹y羹k ve en eski kapal覺 al覺veri merkezlerinden birisidir. Al覺veri [deitir]襤stanbul'da 癟ok say覺da tarihi 癟ar覺 vard覺r. Kapal覺 ar覺 (1461), Mahmutpaa ar覺s覺 (1462) ve M覺s覺r ar覺s覺 bunlardan en 繹nemlileridir. 襤lk modern al覺veri merkezi ise Bak覺rk繹y il癟esinde bulunan Galleria'd覺r. 20. yy'覺n son y覺llar覺nda daha ziyade "al覺veri merkezi" ad覺 verilen modern 癟ar覺lar覺n say覺s覺 artm覺t覺r. Bunlar覺n en 繹nemlileri, Akmerkez 1993, Capitol Al覺veri Merkezi 1994, Profilo Al覺veri Merkezi 1998, Cevahir Al覺veri Merkezi 2002, Avrupa'n覺n ve D羹nya'n覺n en iyi al覺veri merkezi 繹d羹l羹n羹 kazanan Metrocity (2003), Kanyon Al覺veri Merkezi (2006), 襤stinye Park (2008), Meydan Al覺 Veri Merkezi (mraniye[173] - Merter[174] - 2009).

Restoranlar [襤stanbul, geleneksel T羹rk lokantalar覺 ile birlikte, Avrupa ve Uzak Dou'lu bir癟ok restoran ve dier mutfaklar覺 b羹nyesinde bar覺nd覺rmaktad覺r. Kentin en 繹nemli meyhane ve barlar覺 ehrin en canl覺 yerlerinden biri olan Beyolu il癟esindeki 襤stiklal Caddesi'nde toplanm覺t覺r. 1876 y覺l覺nda a癟覺lan i癟ek Pasaj覺, pek癟ok tarihi meyhane, bar ve restoran覺 i癟erisinde bulundurmaktad覺r. 1870 y覺l覺ndaki b羹y羹k Beyolu yang覺n覺 sonucu yanarak y覺k覺lan Naum Tiyatrosu'nun yerine Hristaki Zografos Efendi taraf覺ndan ina ettirilmitir. Rum Cleanthy Zanno'nun mimarl覺覺nda yeni bir tip 癟ar覺 binas覺 olarak Cit矇 de P矇ra ad覺yla a癟覺lm覺t覺r.

Dier tarihi bar ve kahvehaneler T羹nel Pasaj覺 癟evresindeki alanlarda ve Asmal覺mescit Soka覺 yak覺nlar覺nda ve yine i癟ek Pasaj覺'n覺n arka daraf覺na d羹en Nevizade Soka覺'nda younlukla bulunur. 襤stiklal Caddesi 癟evresindeki baz覺 tarih mahalleler farkl覺 ekillerde yeniden restore edilmitir. Galatasaray Lisesi yak覺nlar覺ndaki Cezayir Soka覺'nda resmi olmayan ad覺yla bilinen La Rue Fran癟aise[175][176] de (Frans覺z Soka覺) frankofon barlar, kafeler ve canl覺 m羹zik dinletisi sunan restaronlar bulunmaktad覺r.[177]

襤stanbul da tarihi bal覺k lokantalar覺da olduk癟a 羹nl羹d羹r. En pop羹ler bal覺k lokantalar覺 genellikle Boaz'da ve ehrin g羹neyindeki Marmara Denizi k覺y覺lar覺ndad覺r.[178][179] Ayr覺ca Marmara Denizi'ndeki en b羹y羹k Prens Adalar覺 (B羹y羹kada, Heybeliada, Burgazada ve K覺nal覺ada) ve 襤stanbul Boaz覺'n覺n kuzey giriinde bulunanAnadolu Kava覺'da tarihi bal覺k restoranlar覺yla 羹nl羹d羹r.

Gece hayat覺
襤stiklal Caddesi, 襤stanbul'un en kozmopolit yerlerinden birisidir.ehirdeki pek 癟ok gece kul羹b羹, barlar, restoranlar ve tavernalar canl覺 m羹zik ile birlikte insanlara hizmet vermektedir. Gece kul羹pleri, restoran ve barlar覺n say覺s覺nda art覺la birlikte yaz aylar覺nda artan s覺cakl覺k insanlar覺 bu yerlere 癟ekmektedir. zellikle 襤stiklal Caddesi ve Nianta覺 癟evrelerinde kafeler, restoranlar, barlar, kul羹pler, sanat galerileri, tiyatro ve sinemalar younlam覺t覺r. Babylon[180] ve Nu Pera Beyolu'daki yaz ve k覺 hizmet veren gece kul羹plerindendir.

En pop羹ler a癟覺k hava gece kul羹pleri 襤stanbul Boaz覺 k覺y覺lar覺nda bulunur. Ortak繹y semtinde bulunan Sortie[181],[182] Reina[183][184] ve Anjelique[185] bunlardan baz覺lar覺d覺r. Ortak繹y semtinin bir dier 繹nemli mek璽nlar覺ndan Q Caz Bar ise canl覺 caz m羹zii ile insanlara 覺k bir ortam sunmaktad覺r.

Maslak semtindeki 襤stanbul Arena ve Boazi癟i'ndeki Kuru癟eme Arena[186] d羹nyan覺n d繹rt bir k繹esinden gelen 羹nl羹 ark覺c覺 ve orkestralar覺n canl覺 konserlerine ev sahiplii yapmaktad覺r. Maslak semtindeki bir baka yerlerden birisi olan Parkorman[187], Music TV'nin 2002 y覺l覺ndaki canl覺 konser ve partilerine ev sahiplii yapm覺t覺r.

Ula覺m [deitir]Ana madde: 襤stanbul halk ta覺mac覺l覺覺
Kent d覺覺 ula覺m
Atat羹rk Havaliman覺Karayolu ile ula覺mda kullan覺lan B羹y羹k 襤stanbul Otogar覺, 1980'li y覺llarda Topkap覺'da bulunan 襤stanbul Trakya Otogar覺'n覺n yetersiz gelmesi 羹zerine, 1987'de yap覺m覺na balanm覺, 1994 y覺l覺nda hizmete girmitir.[188]

Kente demiryolu ile ula覺m i癟in kullan覺lan Haydarpaa Gar覺, 1908'de 襤stanbul - Badat Demiryolu hatt覺n覺n balang覺癟 istasyonu olarak ina edilmitir. Gar, TCDD'nin ana istasyonudur. 襤stanbul'un Anadolu Yakas覺'nda Kad覺k繹y'de bulunur. Osmanl覺 襤mparatorluunun son d繹nemlerinde bu istasyondan Badat Demiryolu yan覺nda Hicaz Demiryolu seferleri de yap覺lmaya balanm覺t覺r.[189] ehrin Avrupa yakas覺nda Emin繹n羹'nde bulunan Sirkeci Gar覺 Trakya ve Avrupa'ya demiryolu ula覺m覺n覺n balang覺c覺d覺r.

Kente havayolu ile ula覺m i癟in Atat羹rk[190] ile Sabiha G繹k癟en Havalimanlar覺 mevcuttur.[191]

Kentin T羹rkiye'deki 繹nemli merkezlere uzakl覺覺 繹yledir: Kayseri 770 Adana 939, Hatay 1171, Ankara 454, Antalya 724, Bursa 243, Edirne 227, Diyarbak覺r 1372, Gaziantep 1136, 襤zmir 565, Konya 663, Kayseri 770, Samsun 733, Trabzon 1079 km.[192]

Kent i癟i ula覺m
襤stanbul Rayl覺 Sistem Haritas覺襤lde kent i癟i ula覺mda kullan覺lmak 羹zere 襤ETT ve Ula覺m A taraf覺dan[193] iletilen metro, tramvay, metrob羹s otob羹slerin yan覺nda dolmu ve 襤DO taraf覺ndan iletilen deniz otob羹sleri ve feribotlar da kullan覺lmaktad覺r. 襤stanbul, 1876'da yap覺lan T羹nel ile toplu ta覺mada metronun ilk kullan覺ld覺覺 yerlerdendir. Yap覺m覺na 2004 y覺l覺nda balanan Marmaray tamamland覺覺nda, Avrupa yakas覺 ile Asya yakas覺 aras覺nda rayl覺 sistem ile yolculuk yap覺labilecektir.[194] Kentte dokuz adet rayl覺 sistem hatt覺 vard覺r ve bu hatlar覺n uzat覺lmas覺 ve yenilerinin yap覺lmas覺 projeleri vard覺r.[195] Kentte ayr覺ca 1510 m uzunluundaki Fatih Sultan Mehmet ve 1071 m uzunluundaki Boazi癟i K繹pr羹leri ile Avrupa Yakas覺 ile Asya Yakas覺 aras覺ndaki ula覺m salan覺r.

Metro

Ana madde: 襤stanbul metrosu
襤stanbul Teknik niversitesi M羹zesi'nde, son senelerde eski kitaplar aras覺nda bulunarak sergilenen, Avant Projet d'un Metropoliain a Constantinople (襤stanbul'da bir metro 繹n projesi) L. Guerby Ing. imzas覺n覺 ta覺yor. Projenin eldeki mavi ozalit kopyas覺 1/5.000 繹l癟einde. G羹zergah 羹zerindeki 24 istasyon Topkap覺 suri癟i tramvay dura覺ndan balayarak ili tramvay dura覺nda son buluyor. 襤stasyonlarda peron uzunluklar覺 75 m; en uzun ara 975 m, en k覺sa ara 220 m olarak 繹nerilen proje, 10 Ocak 1912 tarihini ta覺yor.

Levent metro dura覺襤stanbul Metrosu ile ilgili yap覺lan son proje IRTC kapsam覺nda 1987'de ger癟ekletirilen 癟al覺mad覺r. Bu konsorsiyum 襤stanbul Metrosu ile birlikte "Boaz demiryolu t羹neli" projesini de birlikte haz覺rlam覺t覺r. Bu et羹tte metro g羹zergah覺 16.207 m olup istasyonlar覺 Topkap覺 - ehremini - Cerrahpaa - Yenikap覺 - Unkapan覺 - ihane - Taksim - Osmanbey - ili - Gayrettepe - Levent - 4.Levent olan bir hat 繹nermitir. Bu projenin ihane-Hac覺osman aras覺 a癟覺lm覺 olup[196], kalan k覺s覺mlar覺 ina h璽lindedir: G羹neyinde Yenikap覺'ya uzatma 癟al覺malar覺 s羹rmektedir.

2004 y覺l覺nda temelleri at覺lan ve yap覺m覺 devam eden Marmaray Projesi'nin 2012 y覺l覺na kadar tamamlanmas覺 planlanmaktad覺r. Avrupa ve Asya yakas覺n覺 襤stanbul Boaz覺'n覺n alt覺ndan birletirecek banliy繹 hatt覺 iyiletirme projesidir. Ad覺n覺n ilham kayna覺 olan Ankaray ve Bursaray'dan tamamen farkl覺d覺r. Zira Ankaray ve Bursaray birer metrodur. Marmaray ise Man Denizi'ndeki Eurotunnel benzeri bir demiryolu projesidir. Bununla beraber 襤stanbul metrosuna aktarma balant覺lar覺 da vard覺r.[197]

Anadolu Yakas覺'nda ise 2005 y覺l覺nda Kad覺k繹y-Kaynarca Metosu'nun temeli at覺lm覺t覺r. Hat, 31 Aral覺k 2011 tarihinde Kad覺k繹y-Kartal olarak hizmete girecek, Kaynarca uzatmas覺 a癟覺ld覺覺nda 26,5 KM uzunluuyla 襤stanbul'un en uzun metrosu olarak 19 istasyona sahip olacakt覺r.

Ayr覺ca sk羹dar-ekmek繹y metro projesi ihale edilmeyi beklemektedir.

Medya 襤lk T羹rk癟e gazete Takvim-i Vekayi, 1 Austos 1831 tarihinde B璽b-覺 li semtinde bas覺ld覺.[198] B璽b-覺 li b繹ylece medyan覺n en 繹nemli merkezi haline gelmitir. 襤stanbul, T羹rkiye'nin medya bakenti olmakla birlikte 癟eitli yerli ve yabanc覺 bas覺n kurulular覺 aras覺nda b羹y羹k bir rekabet vard覺r. T羹rkiye'nin 繹nemli ulusal medya ve yay覺n kurulular覺n覺n merkezide 癟ounlukla 襤stanbul'dad覺r. Ayn覺 zamanda Ankara ve 襤zmir'de de yay覺n merkezleri vard覺r.[199] 襤stanbul merkezli b羹y羹k gazete kurulular覺 olan; Zaman, H羹rriyet, Milliyet, Sabah, Radikal, Cumhuriyet, , T羹rkiye, Akam, Star, BirG羹n, Terc羹man, Vatan, Takvim, Yeni afak ve T羹rkiye'nin ilk 襤ngilizce gazetesi olan H羹rriyet Daily News[200] ile Today's Zaman bunlar覺n bal覺calar覺d覺r. Ayr覺ca 癟ok say覺da yerel - ulusal TV ve radyo istasyonlar覺da 襤stanbul'da bulunmaktad覺r. STV, CNBC-e, CNN T羹rk, Ulusal Kanal, MTV T羹rkiye, FOX, TRT (Ana binas覺n覺n biri de Ankara'dad覺r.) NTV, Kanal D, ATV, Show TV, Star TV, Cine5, SKY T羹rk, TGRT Haber, Kanal 7, KanalT羹rk, Flash TV ve dier bir癟ok say覺daki TV kurulular覺 bunlar覺n aras覺ndad覺r. ehirde y羹z羹 ge癟kin FM radyo istasyonuda bulunmaktad覺r.[201]

Spor
Tuzla 襤stanbul ParkBizans ve Roma d繹nemlerinden beri bir 癟ok spor faaliyetine ev sahiplii yapan 襤stanbul; g羹n羹m羹zde futbol, basketbol, voleybol ve 癟eitli motor yar覺lar覺na ev sahiplii yapar. T羹rkiye liglerinin 羹癟 b羹y羹羹 Galatasaray, Fenerbah癟e ve Beikta'覺n antrenman ve ma癟 sahalar覺 burada bulunmaktad覺r.[202][203] Bunun yan覺nda basketbolda Efes Pilsen, Galatasaray Cafe Crown, Fenerbah癟e lker ve Beikta Cola Turka ile voleybolda Eczac覺ba覺, Beikta, Vak覺fbank G羹ne Sigorta T羹rk Telekom ve Fenerbah癟e Ac覺badem gibi tak覺mlar ehrin 繹nemli kul羹pleridir.

Ali Sami Yen Spor Kompleksi T羹rk Telekom Arena, Atat羹rk Olimpiyat Stad覺 ve 羹kr羹 Sara癟olu Stad覺 UEFA'n覺n be y覺ld覺zl覺 stadlar覺 aras覺ndad覺r ve Atat羹rk Olimpiyat Stad覺, 2005 ampiyonlar Ligi Finali'ne ev sahiplii yapm覺t覺r.[204] Ayn覺 ekilde 羹kr羹 Sara癟olu Stad覺 da 2009 UEFA Kupas覺 Finali'ne ev sahiplii yapm覺t覺r.

D羹nyan覺n en b羹y羹k spor organizasyonlar覺ndan biri olan Formula 1 yar覺lar覺na ev sahiplii yapmakta olan 襤stanbul Park Pisti, toplam 2 milyon 215 bin m2'lik bir alan覺 kaplamaktad覺r.[205]

T羹rkiye'nin en 繹nemli hipodromu olan Veliefendi Hipodromu kentteki 繹nemli yar覺lara ev sahiplii yapmaktad覺r.

Kul羹pler; kulland覺klar覺 stadlar ve spor salonlar覺 Futbol [deitir]Spor Toto S羹per Lig

Kul羹p Saha Kapasite Kuruluu
襤.B.B. Atat羹rk Olimpiyat Stad覺 82.576 1990
Galatasaray S.K. T羹rk Telekom Arena 52.650 1905
Fenerbah癟e S.K. 羹kr羹 Saracolu Stadyumu 53.530 1907
Beikta JK FiYap覺 襤n繹n羹 Stadyumu 32.145 1903
Kas覺mpaa Recep Tayyip Erdoan Stad覺 17.500 1921

Bank Asya 1. Lig

Kul羹p Saha Kapasite Kuruluu
Kartalspor Kartal Stad覺 15.000 1949
G羹ng繹ren Belediyespor Mimar Yahya Ba Stad覺 7.589 1983

T羹rkiye Futbol Federasyonu 2. Lig

Kul羹p Saha Kapasite Kuruluu
Beylerbeyispor Beylerbeyi 75. Y覺l Stad覺 5.500 1903
Ey羹pspor Ey羹p Stad覺 2.500 1919

T羹rkiye Futbol Federasyonu 3. Lig

Kul羹p Saha Kapasite Kuruluu
Sar覺yer Gen癟lik Kul羹b羹 Yusuf Ziya ni Stad覺 10.000 1940
Pendikspor Pendik Stad覺 4.000 1950
Alibeyk繹yspor Alibeyk繹y Stad覺 3.500 1950
Gaziosmanpaaspor Gaziosmanpaa Stad覺 3.100 1963
Beykoz Spor Kul羹b羹 Beykoz Stad覺 2.500 1908

Basketbol Kul羹p Lig Saha Kuruluu
Beikta Beko Basketbol Ligi Akatlar Spor ve K羹lt羹r Kompleksi 1903
Beykozspor T羹rkiye Basketbol 2. Ligi R. ahin K繹kt羹rk Spor Salonu 1908
Fenerbah癟e Beko Basketbol Ligi Sinan Erdem Spor Salonu 1907
Galatasaray Beko Basketbol Ligi Abdi 襤pek癟i Arena 1905
襤T T羹rkiye Basketbol 2. Ligi 襤T Ayazaa Spor Salonu 1953
Dar羹afaka Beko Basketbol Ligi Ayhan ahenk Spor Salonu 1914
Efes Pilsen Spor Kul羹b羹 Beko Basketbol Ligi Sinan Erdem Spor Salonu 1976
Pertevniyal Spor Kul羹b羹 T羹rkiye 2. Basketbol Ligi Pertevniyal Spor Salonu 1960

T羹rk Telekom Arena
FiYap覺 襤n繹n羹 Stadyumu
Fenerbah癟e 羹kr羹 Saracolu Stadyumu
Karde kentler 襤stanbul'un d繹rtk覺tadan 62 karde kenti vard覺r. Bu say覺 1993 y覺l覺ndan beri yakla覺k iki kat artm覺t覺r.[206][207]

Avrupa
Tekirda, T羹rkiye
Atina, Yunanistan
Barselona, 襤spanya
Belgrat, S覺rbistan
Berlin, Almanya
Budapete, Macaristan
B羹kre, Romanya
D覺ra癟, Arnavutluk
Filibe, Bulgaristan
Floransa, 襤talya
Kortrijk, Bel癟ika
K繹ln, Almanya
K繹stence, Romanya
Londra, 襤ngiltere
Odessa, Ukrayna
Prag, ek Cumhuriyeti
Rotterdam, Hollanda
Saraybosna, Bosna-Hersek
Stokholm, 襤sve癟
Strazburg, Fransa
sk羹p, Makedonya
Venedik, 襤talya
Varova, Polonya
Viyana, Avusturya
Oslo , Norve癟
Asya
Lenkeran, Azerbaycan
Almat覺, Kazakistan
Amman, rd羹n
Bangkok, Tayland
Beyrut, L羹bnan
Busan, G羹ney Kore
Cakarta, Endonezya
Cidde, Suudi Arabistan
Dubai, Birleik Arap Emirlikleri
Grozni, Rusya
Ho Chi Minh, Vietnam
襤sfahan, 襤ran
Johor Bahru, Malezya
Kabil, Afganistan
Lahor, Pakistan
Merv, T羹rkmenistan
O, K覺rg覺zistan
Semerkand, zbekistan
St. Petersburg, Rusya
Surabaya, Endonezya
am, Suriye[208]
anghay, in Halk Cumhuriyeti
imonoseki, Japonya
Tebriz, 襤ran
Xi'an, in Halk Cumhuriyeti
Amerika
Buenos Aires, Arjantin
Caracas, Venezuela
Havana, K羹ba
Houston, ABD
Meksiko, Meksika
Rio de Janeiro, Brezilya
Toronto, Kanada
Afrika
Hartum, Sudan
Kahire, M覺s覺r
Kazablanka, Fas
Konstantin, Cezayir