Ardahan, (Ermenice Արդահան; Gürcüce არტაანი - Artaani; Rusça Ардаган - Ardagan), Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi ile Karadeniz sınırında Kafkaslar üzerinde kurulmuş olan Ardahan ilinin merkezidir. 27 Mayıs 1992 tarihinde Kars ilinden ayrılarak Türkiye'nin 75. ili olmuştur. 2009 yılı itibariyle 17,171 olan nüfusuyla Tunceli, Bayburt ve Gümüşhane'den sonra Türkiye'deki en küçük il merkezidir.
Tarihçe [değiştir]
MÖ 680 yılarında Kafkaslar kuzeyinden gelen altıgöçebe İskitler Ardahan bölgesini Van/Urartu İmparatorluğu'ndan aldılar. Sakaların Gogarlı, Taoklu, Cavaklı boylarının bu bölgede yerleştikleri bilinmektedir.

Sakaların bölgedeki 500 yıllık hakimiyetinden sonra arkasından İran'dan gelen Part/Arsaklı 600 yıl bölgedeki hakimiyetlerini sürdürmüşlerdir. (MÖ 150 - MS 430) Makedonyalı İskender çağında da olmak suretiyle, 1068’de Alparslan’ın Selçuklu bölgesine kattığı bu bölgede uzun yıllar Kuman ve Peçenekler yaşadıkları bilinmektedir.

1124 yılında Kafkaslar kuzeyinden gelen Ortodoks Kıpçakların yerleşme yeri olmuş ve İlhanlılar çağında 1267 yılında Kıpçaklar Ardahan-Ahıska-Artvin kesiminde Atabek adlı bir sülale kurarak, 1479’da İstanbul’a tabi olmuş ve Osmanlı Devleti ordularının 1578 yılında Ahıska'yı almalarına kadar hüküm sürmüşlerdir.

Coğrafya [değiştir]
Doğu Anadolu Bölgesi’nin Karadeniz Bölgesi’ne komşu olduğu kuzeydoğu kesiminde yer alan Ardahan, yüksek ve engebelidir. Sahada 3.000 m ’yi aşan dağlar yer alır. Yalnızçam Dağları Artvin il sınırı boyunca uzanır. İlin kuzeydoğu kesiminde Keldağ (3.033 m ), doğu kesiminde Akbaba Dağı (3126 m ) yer alır. İl topraklarının güney kesimini de Allahuekber Dağları ve Kısır Dağı (3.197 m ) engebeli hale getirir. Allahuekber Dağlarına bağlı Kabak Dağı (3.054 m ) il sınırı içinde kalır. Kısır Dağı 3.197 m ile ilin en yüksek noktasıdır. Ardahan Platosu ilin orta kesiminde yer alır. Yüksekliği 1800-2000 m’ dir. Temelini Neojen volkanizması sonucu ortaya çıkmış lavlar oluşturur.

Plato, Pliyosen sonu ve Pleistosen başlarında ortaya çıkan faylanmalar sonucu çökmüştür. Kenarlarında marnlı ve kumlu çökellerin bulunduğu bu alan, yüksek kesimlerden gelen malzemelerle dolmuştur.

Kura nehri ve kolları tarafından plato yüzeyi parçalanmıştır. Bu akarsuların en önemlisi platoyu baştan başa geçen Kura ırmağıdır. Çıldır Gölü; ilin güneydoğu kesiminde yer alır, yüksekliği 1.959 m’ dir. Aktaş Gölü ise ilin doğu kesiminde yer alır. Bu gölün doğu yarısı Gürcistan sınırları içinde kalır, yüksekliği 1.798 m ’dir.

Nüfus Yapısı [değiştir]
Ardahan, bölge itibariyle soğuk, elverişsiz iklimi ve işsizliğin de olması nedeniyle dışarıya çok göç vermiştir. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminin 2009 verilerine göre Ardahan'ın kent merkezi nüfusu 17.171 'dir. İlçe merkezine bağlı köylerle birlikte nüfusu 40.455, Ardahan ilinin genel toplam nüfusu ise 108.169 olarak ölçülmüştür.

Ardahan, pek çok etnik yapıyı bir arada barındırır. İl genelinin nüfusunu Kürtler ve Türkler ( Terekemeler, Ahıskalılar, Yerliler ve Türkmenler) oluşturur. Her ilçesinde ayrı etnik yapılar yaşamaktadır. İl'in en büyük ilçesi olan Göle ilçesi'nin ezici çoğunluğu ile merkeze bağlı Hoçvan bölgesi ve çevresinde ağırlıkla Kürtler, Çıldır ilçesi'nin tamamına yakınında Terekemeler, Hanak ilçesinde ağırlıkla Yerliler, Damal ilçesinin tamamında Alevi-Türkmenler, Posof ilçesinin ise çok büyük bir kısmında Ahıska Türkleri yaşamaktadır.

İlçe Genel Nüfus Şehir Nüfusu Köy nüfusu
Merkez 40.455 17.171 23.284
Göle 30.912 6.231 24.681
Çıldır 10.833 1.502 9.331
Hanak 10.346 4.030 6.136
Posof 8.646 1.810 6.836
Damal 6.977 3.804 3.173
Toplam 108.169 34.548 73.621

Galeri [değiştir]
Ardahan gece.jpgArdahan Gece Gündüz ardahan.jpgArdahan Gündüz Ardahan-kus-bakisi-1-.jpgArdahan Kuşbakışı Ardahan.jpgArdahan'dan Görünüm

Kardeş Şehirler [değiştir]
Şehir Ülke
Ahıska Gürcistan
Batum Gürcistan
Artvin Türkiye
Edirne Türkiye
Bakü Azerbaycan
Grozni Rusya
Astrahan Rusya
Vladikavkaz Rusya

Ardahan ili ( Gürcüce: არტაანი (Artaani); Rusça: Ардаган (Ardagan)) Türkiye Cumhuriyeti'nin kuzeydoğu köşesinde Doğu Anadolu Bölgesi'nde ve kısmen Doğu Karadeniz'de bulunan, Gürcistan sınırında kurulmuş olan bir ildir. Batısında Artvin, güneybatısında Erzurum, güneyinde Kars illeri ve doğuda Gürcistan Cumhuriyeti ile sınır teşkil etmektedir. Türkiye Cumhuriyeti'nin Kafkaslar'a açılan kapısıdır.

Ardahan, ilin coğrafi yapısı ve tarihi geçmişinden kaynaklanan kendine özgü doğal ve tarihi değerlere sahiptir. Ardahan Doğu Anadolu Bölgesi'ne has doğal yapısı ve ikliminin yanında Doğu Karadeniz Bölümü'nün topografyasına, iklimine ve bitki örtüsüne geçiş yerleri ile farklı güzellikleri bir arada barındırmaktadır. Yüksek ovaları, akarsuları, ormanları, zengin çiçek çeşitliliğine sahip yaylaları ve iki gölü ile Ardahan keşfedilmeyi bek­leyen bir doğa cennetidir.
Nüfus Yapısı [değiştir]
Ardahan, bölge itibariyle soğuk, elverişsiz iklimi ve işsizliğin de olması nedeniyle dışarıya çok göç vermiştir. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminin 2009 verilerine göre Ardahan'ın kent merkezi nüfusu 17.171 'dir. İlçe merkezine bağlı köylerle birlikte nüfusu 40.455, Ardahan ilinin genel toplam nüfusu ise 108.169 olarak ölçülmüştür.

İlçe Genel Nüfus Şehir Nüfusu Köy nüfusu
Merkez 40.455 17.171 23.284
Göle 30.912 6.231 24.681
Çıldır 10.833 1.502 9.331
Hanak 10.346 4.030 6.136
Posof 8.646 1.810 6.836
Damal 6.977 3.804 3.173
Toplam 108.169 34.548 73.621

Kardeş Şehirler [değiştir]
Şehir Ülke
Ahıska Gürcistan
Batum Gürcistan
Tiflis Gürcistan
Artvin Türkiye
Rize Türkiye
Kars Türkiye
Bursa Türkiye
Bakü Azerbaycan
Astrahan Rusya
Vladikavkaz Rusya

İklim [değiştir]
İl genelinde Karasal İklim hakim olup; kışlar uzun, sert ve kar yağışlıdır. Yıllık ortalama sıcaklığı 3,8 C olup, kışın –30 0C’nin altına iner. Türkiye’nin kuzeydoğusunda yer alan Ardahan’a yılda ortalama 500 mm yağış düşer. Sonbaharın ilk soğukları eylül ayının sonunda başlar, ilkbaharda mayıs ayının ortalarına kadar devam eder.

İlin batı ve kuzeyinde daha çok (Doğu)Karadeniz İklimi'nin özellikleri görülür. Bu özellik bitki örtüsünde de kendini gösterir. Batı ve kuzeyde özellikle Posof ilçesi ile Artvin’e komşu olan yörelerde ormanlıklar ve çalılar yer alırken, Ardahan'in güney kesimlerinde çayır ve meralar yaygınlık göstermektedir.

Göle ovasında kışlar ağır geçer. Bu saha Türkiye’nin en soğuk yerlerinden sayılan Sarıkamış’a oranla daha soğuktur. Her tarafı yüksek dağlarla çevrilmiş çanak biçimindeki ovada kışın hava akımı az olur. Bu durumda soğuyan ve ağırlaşan hava aşağıya doğru hareket eder ve sıcaklık kaybına uğrayarak dondurucu bir hal alır. Böylece Toprak örtüsü ve bataklıklar donar. Ovayı kuşatan ve biraz esinti gören dağların yamaçları daha az soğuktur. Kış aylarında bazen ovanın içerisini kalın bir sis tabakası örter ve etrafında ki dağlardan bakılınca burası adeta bir deniz gibi gözükür. Bu ovaya kışın en soğuk rüzgâr kuzeybatıdan gelir ve buna "Ardahan Yeli" denir.

Etrafı dağlarla çevrili olan ve ortalama 900 m yükseklikte bulunan Posof İlçemizde ise Doğu Karadeniz ikliminin sert şekli hüküm sürer. Burada mikro-klima tipi iklim hakim olup, kışlar yağışlı, yazlar ise sıcak geçmektedir. Bu iklimin en belirgin özelliği yağışlarıdır. Bu alana her mevsimde yağış düşer. Sahada altı ay kış mevsimi yaşanır. Bu esnada yağışlar hep kar halindedir ve boldur. Mayıs'a kadar kar yağdığı da olur. İlkbaharda ve sonbaharda sisler oluşur. Yaz mevsimi esnasında yağmur eksik olmaz. Sıcaklık yağışlardan ve havanın sık sık bulutlu kalışından etkilenir. Yaz mevsimi adeta bir ilkbahar serinliğindedir. Durum böyle olunca buralarda geniş ormanların varlığı kendiliğinden oluşur. Açık kalan yerler ve vadiler devamlı bir yeşillik içerisindedir.

İdari Yönetim [değiştir]
Milletvekilleri
Yapılan son Genel Seçimler´de yani 22 Temmuz 2007 gününde Ardahan halkı iki milletvekilini Türkiye Büyük Millet Meclisi´ne gönderdi. Bu milletvekilleri ve partileri şöyledir[2]:

Ensar Öğüt (Cumhuriyet Halk Partisi)
Saffet Kaya (Adalet ve Kalkınma Partisi)
İlçe ve Belde Belediye Başkanları
Çıldır Bld. Bşk.: Nureddin AYGÜN (Cumhuriyet Halk Partisi)
Damal Bld. Bşk.: Gülcemal FİDAN (Cumhuriyet Halk Partisi)
Göle Bld. Bşk.: Sabri MURATOĞLU (Adalet ve Kalkınma Partisi)
Hanak Bld. Bşk.: Taşdemir ÇOBAN (Adalet ve Kalkınma Partisi)
Posof Bld. Bşk.: Şükrü BOZYİĞİT (Cumhuriyet Halk Partisi)
Belde Belediye Başkanları
Aşıkşenlik Bld. Bşk.: Mülazim KARAÇAY (Cumhuriyet Halk Partisi)
Köprülü Bld. Bşk.: Yıldırım sarıkaya(Demokratik Sol Parti)
İstanbul
İzmir
Ankara
Adana
Adıyaman
Afyonkarahisar
Antakya
Aksaray
Amasya
İzmit Sohbet
İskenderun
Antalya
Artvin
Aydın
Balıkesir
Adıyaman
Bilecik
Bingöl
Bitlis
Bolu
Bursa
Burdur
Denizli
Diyarbakır
Edirne
Elazığ
Batman
Bayburt
Düzce
Iğdır
Karabük
Karaman
Kilis
Kırıkkale
Osmaniye
Yalova
Bartın
Ardahan
Şanlıurfa
Uşak
Tunceli
Trabzon
Çorum
Erzurum
Niğde
Diyarbakır
Kocaeli
Mardin
Muş
Edirne
Kars
Gebze
Nevşehir
Rize
Çankırı
Çanakkale
Kırklareli
Kırşehir
Mersin
Hatay
Gümüşhane
Giresun
Gaziantep
Isparta
Kastamonu
Hakkari
Konya
Kütahya
Sakarya
Ordu
Erzincan
Samsun
Eskişehir
Siirt
Zonguldak
Yozgat
Sinop
Kahramanmaraş
Tokat
Sivas
Malatya
Van
Tekirdağ
Manisa
Şırnak
Muğla
Ardahan
Ağrı
Sinop
Kayseri
Osmaniye
Hatay
Isparta